• Książki
• Biuletyn Instytutu Pamięci Narodowej
• Pamięć i Sprawiedliwość
• Aparat Represji w Polsce Ludowej 1944–1989
• Przegląd Archiwalny Instytutu Pamięci Narodowej
• Gry edukacyjne
• Dodatki historyczne do prasy
• Teki edukacyjne
• Materiały informacyjne i okolicznościowe
• Nowości wydawnicze
• Publikacje internetowe

Sierpień '80 oczami młodych – teka plastyczna  (PDF – 6,82 MB)

Strajki sierpniowe z 1980 r., w wyniku których robotnicy podpisali porozumienia z władzą w Szczecinie, Gdańsku i Jastrzębiu, doprowadziły do powstania ogólnonarodowego ruchu społecznego, którego emanacją stał się Niezależny Samorządny Związek Zawodowy „Solidarność”. Związek wpisał się na trwale do podręczników historii Polski i Europy, wnosząc w dziedzictwo europejskie takie cechy Polaków, jak umiejętność wspólnego działania w momencie zagrożenia w celu osiągnięcia podstawowej wartości, jaką jest wolność.

Trzydzieści lat temu „Solidarność” była także swoistym ożywczym podmuchem w świecie polskiej kultury. Jej logo, napisane charakterystyczna czcionką „solidarycą”, emanowało świeżością i energią, która we wspaniały sposób oddawała nastrój ogólnopolskiego uniesienia.

Podstawowy cel „Solidarności”, jakim było odzyskanie niepodległości, został osiągnięty. Jednak dalej powinniśmy mówić o ideałach, które się z nią wiążą. Jednym z podstawowych zadań realizowanych przez Instytut Pamięci Narodowej jest prezentacja dziedzictwa „Solidarności”, ze szczególnym naciskiem na zakorzenienie jej wśród polskiej młodzieży.

Prezentowana teka zawiera plakaty odzwierciedlające wizerunek Sierpnia ’80 widziany oczami młodych. Należy stwierdzić, że wszystkie prace, nieraz w sposób zaskakujący, przedstawiają wartości utożsamiane z „Solidarnością”. Wszyscy autorzy byli zgodni, że to ten ruch i wydarzenia sprzed trzydziestu lat przyniosły nam wolność. Niewątpliwie więc „Solidarność” na trwale zakorzeniła się w naszej świadomości historycznej, powszechnie jest uważana za fundament niepodległości Polski. Taki stan społecznej świadomości jest z pewnością wynikiem długoletnich działań edukacyjnych podejmowanych przez Instytut Pamięci Narodowej, stanowiąc najlepszą ocenę prac Instytutu w 10. rocznicę jego działalności.

Dyrektor Oddziału IPN KŚZpNP w Szczecinie
dr Marcin Stefaniak

„SIERPIEŃ ’80 OCZAMI MŁODYCH”

Zdarzenia, do których doszło w okresie Sierpnia ‘80, wpisują się w wyjątkowy kalendarz złożony z symbolicznych „polskich miesięcy”. Prof. Jerzy Eisler pisał: „Z dzisiejszej perspektywy nie ulega wątpliwości, że dramatyczne wydarzenia polskiego lata 1980 r. wyznaczały początek końca realnego socjalizmu, i to nie tylko w Polsce. Postawy opozycyjne w Polsce (…) po Sierpniu ’80 wyrażane były przez miliony ludzi”. I właśnie ta masowość uczestnictwa w niezwykłym procesie społecznym powoduje, że mamy do czynienia ze szczególną historią – historią prywatną wręcz osobistą. Zawodowi historycy w oparciu o dokumenty, relacje świadków czy materiał audiowizualny mozolnie odtwarzają obraz tego, co wydarzyło się przed trzydziestu laty. Ale swoje wyobrażenie najpowszechniejszego protestu społecznego ma również pokolenie, które urodziło się po roku 1989, a które wiedzę na ten temat czerpie nie tylko z podręczników czy coraz bogatszej literatury przedmiotu. Mają wszak „pod ręką” najbliższych – często obserwatorów bądź aktywnych uczestników sierpniowych strajków. Mają również dostęp do bogatej bazy ikonograficznej i źródłowej. Pytanie zasadnicze: czy mają ochotę przyjrzeć się nieodległej historii i wyrazić swój osobisty stosunek do tego co zdołają dostrzec?

Odpowiedzią na nie może być wydawnictwo, które trzymacie Państwo w rękach. Stanowi ono plon konkursu plastycznego zatytułowanego „Sierpień ’80 oczami młodych”, który zorganizowany został przez Instytut Pamięci Narodowej – Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu Oddział w Szczecinie oraz Liceum Plastyczne im. Constantina Brancusi w Szczecinie. Wynikiem projektu są stworzone przez młodych ludzi plakaty. Jak wyjaśniał jeden z uczestników przedsięwzięcia, Aleksander Olszyński „plakat jest formą sztuki. To nie tylko obrazek i hasło – jest w nim wpleciona również treść”.

Autorzy wyróżnionych plakatów czerpali inspirację z różnych źródeł. Czytali, przeszukiwali sieć internetową i rozmawiali. Nie tylko ze świadkami historii, ale również ze sobą. Marta Skórka doszła do wniosku, że jej praca konkursowa „powinna ukazywać jak widzi ten czas w historii Polski młodzież”. Dlatego na czatach internetowych przeprowadziła wśród rówieśników ankietę, która „wskazała iż Solidarność, strajki oraz komunizm najbardziej kojarzą się ankietowanym z kartami żywnościowymi i milicją”. Wszystkie te symbole znalazły się na jej plakacie. Dla większości uczestników konkursu, gorące lato 1980 roku kojarzy się jednak z narodzinami „Solidarności”, a ta z kolei z „Victorią – symbolem pokoju, zwycięstwa i wolności” czy, jak tłumaczyła Aleksandra Muras, z „nadzieją na wolność i suwerenność Polski. Była to ostatnia deska ratunku, która tchnęła w ludzi nadzieję na lepsze jutro”. Patrycja Kusiak, autorka zwycięskiej pracy, napisała: „W mojej pracy posłużyłam się daleko idącą symboliką. W ten sposób ukazałam kwiaty, które rozkwitają, podnoszą się, pod wpływem ożywczego deszczu.

Nieprzypadkowo kwiatami tymi są maki - kwiaty typowo polskie, o barwach narodowych. Maki symbolizują polskie społeczeństwo, a „Solidarność” jest „ożywczym deszczem”, który pobudza ludzi do życia i walki”. Ciekawą wykładnię swojego dzieła przedstawia kolejna uczestniczka, Katarzyna Górnicka. „Dźwigi są symbolem wolnych związków zawodowych i stoczniowców (wszak wszystko zaczęło się od wybrzeży). Biały oraz czerwony to nasze barwy narodowe, zaś czerń dźwigów podkreśla ich moc, straszne znaczenie tamtych letnich miesięcy, gdy rzesze Polaków walczyły o poprawienie sytuacji materialnej”.

Prace uczestników konkursu mogą wzbudzać dyskusje, ale są obrazem, jak młodzież rozumie i postrzega wydarzenia Sierpnia ’80 i pierwszej „Solidarności”.

Na konkurs plastyczny nadesłano 43 plakaty, które były przygotowane pod kierunkiem nauczycieli. Niniejsza teka prezentuje najciekawsze z nich. Wybrane zostały prace autorstwa:
­ Patrycji Kusiak (I miejsce w kategorii ponadgimnazjalnej)
­ Konrada Sidora (I miejsce w kategorii gimnazjalnej)
­ Anny Andrzejczak
­ Łukasza Czuba
­ Magdaleny Gładysiewicz
­ Katarzyny Górnickiej
­ Justyny Harbat
­ Eweliny Kołakowskiej
­ Justyny Mruk
­ Aleksandry Muras
­ Aleksandra Olszyńskiego
­ Marty Skórki
­ Anny Szyksznian
­ Doroty Śliż
­ Kamili Wisz.

Zofia Fenrych
Katarzyna Rembacka