Instytut Pamięci Narodowej - wersja tekstowa
Śledztwo w sprawie zbrodni ludobójstwa popełnionych w latach 1939 - 1945 na terenie województwa wołyńskiego przez nacjonalistów ukraińskich, a w szczególności dopuszczenia się zabójstw kilkudziesięciu tysięcy mężczyzn, kobiet i dzieci narodowości polskiej - wersja graficzna tekstu
oraz znęcania się fizycznego, psychicznego nad członkami tej grupy narodowej, zniszczenia lub zaboru ich mienia, a także stosowania innych represji i czynów nieludzkich w celu stworzenia warunków życia grożących im biologicznym wyniszczeniem bądź zmuszających do opuszczenia swoich siedzib i ucieczki z terenów tego województwa
Ukraiński ruch nacjonalistyczny na Wołyniu od samego początku nastawiony był wrogo do Polaków, których obecność na tych ziemiach uznawana była za jedną z przeszkód w budowie niepodległego państwa ukraińskiego. Polska uznawana była przez nacjonalistów ukraińskich za głównego wroga. W 1943 r. miała miejsce kulminacja mordów i masowego terroru wobec ludności polskiej, akcje antypolskie rozpoczęły się jednak na Wołyniu o wiele wcześniej. Organizacja Ukraińskich Nacjonalistów aktywną i intensywną działalność w tym rejonie rozpoczęła z chwilą wybuchu wojny niemiecko - sowieckiej, kiedy to w ślad za armią niemiecką przesuwały się tzw. pochodowe grupy OUN - Bandery, jak również grupy OUN - Melnyka. Ich zadaniem było przejmowanie w swoje ręce całej władzy, a więc tworzenie administracji w miastach i wsiach oraz organizacja milicji ukraińskiej. Z chwilą wkroczenia na te tereny Niemców zaczęła narastać wrogość Ukraińców do Polaków. Zrywano wszelkie kontakty towarzyskie.
Kiedy Niemcy nie spełnili obietnicy utworzenia państwa ukraińskiego, policjanci ukraińscy zaczęli dezerterować z bronią do lasów. Pierwszą polską ofiarą była kolonia Parośla I (powiat Sarny). 9 lutego 1943 r. wymordowano około 150 osób, w tym dzieci. Do intensywnej akcji przeciwko społeczności polskiej doszło w 1943 r. Znamienną datą jest 11 lipca 1943 r., kiedy UPA dokonała napaści na Polaków jednocześnie w 78 miejscowościach powiatów Horochów i Włodzimierz Wołyński; 12 lipca 1943 r. zostało zaatakowanych 38 miejscowości; 13 lipca - 15 miejscowości, w dniach 14 - 19 lipca 1943 r. - kolejnych 25 miejscowości. Dokonano ogromnej rzezi i zniszczenia. Napadano przeważnie o świcie na uśpione jeszcze wsie i osady. Mordowano w najbardziej wyrafinowany sposób, za pomocą siekier, wideł, kos, pił, noży, młotków itp., bestialsko znęcając się nad ofiarami. Zaatakowane wsie palono.
Nie budzi wątpliwości, że cała akcja ze względu na zasięg, rozmiary, precyzję uderzeń oraz zaskoczenie Polaków, musiała być wcześniej zaplanowana i przygotowana. Nie mógł być to zwykły zbieg okoliczności. Podobnych pogromów ludności polskiej w 1943 r. było o wiele więcej. Doprowadziły one do ucieczki Polaków przed prześladowaniami, do miast i ośrodków tzw. samoobrony, a następnie opuszczenia Wołynia.
W 1944 r. nadal dochodziło do napaści na Polaków, lecz były one mniej intensywne, przede wszystkim z powodu masowego exodusu ludności polskiej. Pojedyncze ataki zdarzały się również w 1945 r. Ludność polska opuszczała miejsce zamieszkania najczęściej bez żadnego dobytku, a nawet żywności. Pozostawała bez środków do życia, pozbawiona podstaw egzystencji. Ocalali z pogromów Polacy udawali się najczęściej do Małopolski Wschodniej, na Lubelszczyznę i Chełmszczyznę. Ustalono, że w około 1000 miejscowości ofiarami strony ukraińskich nacjonalistów padło kilkadziesiąt tysięcy Polaków. Ostateczna liczba ofiar wśród polskiej ludności nie jest do chwili obecnej znana (i trudno przewidzieć czy kiedykolwiek uda się ją ustalić precyzyjnie) oscyluje w granicach 60 - 70 tysięcy.
Na terenie Wołynia działały następujące zbrojne ugrupowania ukraińskich nacjonalistów: tzw. bulbowcy pod dowództwem Maksyma Borowcia "Tarasa Bulby", banderowcy, czyli odłam nacjonalistów Stefana Bandery oraz melnykowcy, podlegli Andrijowi Melnykowi. Stopniowo banderowcy podporządkowali sobie bojówki pozostałych ugrupowań nacjonalistycznych, zaś od bulbowców przejęli nazwę Ukraińska Powstańcza Armia. Oprócz OUN - UPA należy wyróżnić jeszcze podległe jej oddziały Samooboronni Kuszczowi Widdiły oraz niezrzeszone chłopstwo ukraińskie, które, jak wynika z licznych zeznań świadków, często brało udział w mordach na Polakach, dokonując następnie grabieży ich dobytku.
W ostatnim okresie przesłuchano w charakterze świadków kilkadziesiąt osób na okoliczności mordów dokonanych przez nacjonalistów ukraińskich na ludności polskiej na terenie poszczególnych miejscowości b. województwa wołyńskiego, m.in. w gminie Bożyszcze, pow. Łuck, w Rytowie, Kisielinie, Kolonii Grabinie, pow. Włodzimierz Wołyński, Kolonii Edwardpole, Kolonii Karczunek, w Uściłowie i w szeregu innych miejscowościach. Włączono do akt sprawy opinię biegłego historyka.
W treści tej opinii, stwierdzono m. in., iż na stosunkach polsko – ukraińskich na Wołyniu szczególnie zaciążyła przeprowadzona z inicjatywy banderowskiej frakcji OUN tzw. antypolska akcja ( nazwa podawana za ukraińskimi dokumentami ). Przywódcy OUN – UPA, według prawdopodobnej wersji, byli przekonani, że powtórzy się scenariusz z 1918 r., tzn. wojna zakończy się klęską tak ZSRR jak i Niemiec, że Ukraińcy stoczą z Polakami kolejną wojnę o Lwów. W tej sytuacji podjęli oni decyzję o wypędzeniu ( a na Wołyniu prawdopodobnie o wymordowaniu ) wszystkich Polaków zamieszkujących te ziemie , w tym celu, aby uzyskać przed ewentualnymi rozmowami pokojowymi, teren czysty etnicznie. Największa fala mordów dokonanych na ludności polskiej miała miejsce w lipcu/sierpniu 1943 r., kiedy to zamordowano 17.000 Polaków. Kolejna fala mordów nastąpiła w grudniu 1943 r. Obok regularnych oddziałów brała w nich udział miejscowa ludność uzbrojona przeważnie w tzw. białą broń ( przede wszystkim widły i siekiery, rzadziej piki i kosy ). Do zadań tej ludności należało przede wszystkim wyłapywanie uciekinierów. Nadawało to omawianym wydarzeniom charakter ludowej rebelii. Stąd zarówno w ukraińskich jak i polskich relacjach można spotkać odniesienia porównujące wołyńskie rzezie do XVII-XVIII wiecznych powstań kozackich. Oddzielna kwestię stanowi zachowanie polskiego podziemia wobec ukraińskiej ludności. Ludność polska została poddana okrutnemu terrorowi i odwet musiał dla wielu wydawać się czymś normalnym i oczywistym. Przekonują o tym również relacje uczestników ówczesnych wydarzeń. Według Józefa Turowskiego, z ręki Polaków zginęło wówczas 2.000 Ukraińców ( przy stratach polskich sięgających około 60.000 ofiar mordów ). Na przełomie 1943/1944 r. , kierownictwo OUN-B podjęło decyzję o rozszerzeniu antypolskich akcji na tereny Galicji Wschodniej.
Ponadto w toku przedmiotowego śledztwa wystąpiono do Prokuratury Wołyńskiej Obłasti oraz do Konsulatów RP w Kijowie i w Londynie z wnioskami o udzielenie pomocy prawnej w niniejszej sprawie karnej.
17 października 2003
Data modyfikacji: 19 grudnia 2006
Zawartość działu
|
|
|
|
ostatnia aktualizacja serwisu: 22.11.2008
liczba osób, które odwiedziły nasz serwis: 14.893.719
Adres:
Instytut Pamięci Narodowej - wersja tekstowa
ul. Towarowa 28, 00-839 Warszawa
e-mail: |sekretariat.ipn@ipn.gov.pl|
© 2000-2008 Instytut Pamięci Narodowej - wersja tekstowa.
Wszelkie prawa zastrzeżone.
Przy wykorzystywaniu materiałów wymagane jest podanie źródła.