Instytut Pamięci Narodowej - wersja tekstowa

PRZEGLĄD MEDIÓW - 19 grudnia 2005 r. - wersja graficzna tekstu

• Po raz pierwszy w tak uroczystej oprawie, z udziałem przedstawicieli najwyższych władz państwowych, obchodzono w Szczecinie 35. rocznicę masakry robotników przez wojsko i milicję w grudniu 1970 r. Na Wybrzeże, prosto ze szczytu w Brukseli, przyleciał premier Kazimierz Marcinkiewicz, by - jak powiedział – „oddać hołd, pochylić czoło i z wielką pokorą stanąć w tym miejscu dla Polski bardzo ważnym”. W Gdyni prezydent elekt Lech Kaczyński zapowiedział, że zrobi wszystko, by prawda o mordzie została ujawniona, a sprawcy ukarani. Nasz Dziennik 19.12.2005 r.
   

• - Oficjalnie ogłoszona lista poległych w Grudniu '70 nie jest kompletna. Brak na niej przynajmniej czterech nazwisk - uważa Wiesława Kwiatkowska, dziennikarka, która od wielu lat odtwarza przebieg tragedii grudniowej. Rezultaty swojego dochodzenia przedstawiła na wczorajszej konferencji poświęconej Grudniowi. Konferencję zorganizował gdański oddział IPN, patronat nad nią objęła „Rz”. Zdaniem Kwiatkowskiej na liście powinny się znaleźć się jeszcze co najmniej cztery ofiary. Pierwsza to Zbigniew Krzanowski, druga Witold Toczyński, w szpitalu odnotowany jako zmarły od postrzału. Kwiatkowskiej nie udało się ustalić nazwisk dwóch kolejnych ofiar, ich istnienie potwierdzają jednak wiarygodne relacje. Na konferencji Jerzy Eisler, historyk IPN, opowiadał o „kłamstwie grudniowym”, do krzewienia którego PZPR zaprzęgła cenzurę, bezpiekę, aparat propagandy i specjalne komisje, które preparowały wygodną dla władz wersję wydarzeń. „Długi cień Grudnia’70”, „Ujawnić prawdę, sprawców ukarać” Rzeczpospolita, Gazeta Wyborcza 17/18 - 19.12.2005 r.
   

• Gdański IPN zaprezentował wyprodukowany przez siebie film „Pamiętajcie Grudzień”. Wykorzystano w nim nieznane dokumenty, fotografie i filmy wykonane przez SB. Dotyczą one nie tylko wydarzeń grudniowych, ale i akcji bezpieki „Jesień 70”. Jej celem było rozbicie środowiska, które zorganizowało i wspierało strajk. W ramach „Jesieni 70” więzieniem ukarano 30 buntowników, 300 kolejnych karnie wcielono do wojska. Kilkuset wyrzucono z pracy. Do kartotek SB wpisano 2,5 tysiąca robotników, a 1300 objęto inwigilacją. SB ich zastraszała, kompromitowała w otoczeniu. Prześladowała nawet groby poległych i miejsca, w których zginęli, nie dopuszczając do składania tam kwiatów. -Akcja trwała do1978 r. - mówił wczoraj w Gdańsku Janusz Marszalec, historyk IPN. Rzeczpospolita 17/18.12.2005 r. P.o. prezesa IPN Leon Kieres ocenił w Gdańsku, że wydarzenia na Wybrzeżu w grudniu 1970 r. były „krzykiem rozpaczy społeczeństwa”, z którym władza nie chciała rozmawiać. „Dialog zastąpiły pałki i kule” - powiedział Kieres. uczestnicząc w konferencji historycznej. Gościem seminarium był m.in. Lech Wałęsa oraz marszałek Senatu Bogdan Borusewicz. Według Kieresa, „każda kropla krwi jest morzem krwi” szczególnie wtedy gdy „brat strzela do brata”. „Zdjęcie zabitego Janka Wiśniewskiego niesionego na drzwiach ul. Świętojańską w Gdyni przeszło do panteonu narodowych scen jak fotografie powstańców warszawskich” – zaznaczył. Serwis PAP. „Wiadomości” TVP, „Panorama” TVP2, „Fakty” TVN i TVN24, IAR16.12.2005 r.
   

• Czy wydarzenia Grudnia 1970 roku były autentycznym protestem robotników czy sterowanym przez służby specjalne PRL działaniem, które miało doprowadzić do zmian na szczytach władzy. Wczoraj spierali się o to w Gdańsku historycy. Tezę o inspiracji Grudnia '70 przez służby specjalne od lat powtarza dr Henryk Kula, historyk i politolog. W styczniu na rynku ukaże się jego kolejna książka na ten temat pt. "Grudzień 1970 - oficjalny i rzeczywisty". - Badałem to przez dwadzieścia lat i co rusz odkrywałem nowe dowody ujawniające podskórny bieg wydarzeń, składałem to jak puzzle - mówił wczoraj Kula na konferencji naukowej zorganizowanej przez gdański IPN na Politechnice Gdańskiej. Gazeta Wyborcza 17-18.12.2005 r.
   

• Rodzice zabitego w grudniu 1970 roku Zbyszka Godlewskiego chcą ukarania winnych. Zbyszek Godlewski był elblążaninem. Jego ciało robotnicy nieśli na drzwiach ulicą Świętojańską i to on jest bohaterem „Ballady o Janku Wiśniewskim”. Przyznają, że coraz słabiej wierzą w to, że odpowiedzialni za śmierć ich syna i innych zabitych wówczas osób poniosą karę, ale ciągle mają na to nadzieję. Jak mówią - liczą na pomoc nowego prezydenta, Lecha Kaczyńskiego. W uroczystościach wziął też udział zastępca prezesa IPN, Janusz Krupski. Gdański oddział IPN-u prowadzi śledztwo w sprawie represji, jakie spotkały mieszkańców Elbląga. Jak mówi Krupski - represje dotknęły dziesiątki osób i były wyjątkowo brutalne, podkreśla też, że śledztwo jest prowadzone z wyjątkową starannością a on sam sądzi, że winni zostaną wykryci i ukarani. IAR 18.12.2005 r. Rozliczenia osób odpowiedzialnych za krwawe stłumienie robotniczych manifestacji oraz represjonowanie demonstrantów w Elblągu w grudniu 1970 r. chce elbląska "Solidarność". Ci, którzy wydawali wtedy rozkazy, żyją dziś spokojnie, pobierają emerytury. Czekamy na dokumenty IPN dotyczące Elbląga. Liczymy też na rząd PiS oraz ministra sprawiedliwości, mogących pomóc nam niezwłocznie ujawnić wszystkich tych ludzi - podkreślił przewodniczący elbląskiej „S” Mirosław Kozłowski. Serwis PAP 17.12.2005 r.
   

• Prof. Jerzy Eisler sądzi, że rola Związku Radzieckiego w wydarzeniach grudniowych 1970 roku jest większa niż się powszechnie uważa. Historyk IPN podkreślił w „Sygnałach Dnia”, że wiele okoliczności krwawych starć w Gdyni pozostaje nadal niewyjaśnionych. Profesor Eisler zaznaczył, że nieujawniona prawda to w dużej mierze skutek braku dostępu do dokumentów, dotyczących tych zdarzeń. Wiadomo tylko, iż rola Związku Radzieckiego była znacznie większa niż komukolwiek w Polsce w roku 1970 mogłoby się wydawać. Historyk przypomniał, że nie zanosi się na rychłe poznanie prawdy, gdyż wiele dokumentów pozostaje utajnionych, jak również Rosja zdecydowanie odmawia dostępu do poradzieckich archiwów. Jerzy Eisler powiedział, że nie wierzy w możliwość wymierzenia sprawiedliwości winnym tragedii w Gdyni. Polskie Radio PR I 17.12.2005 r.
   

• - Trzecia RP jest wielkim balem przebierańców - pisałem w którymś z felietonów. Sprawa Janusza Kurtyki to jego kolejna odsłona. Nagonka na przyzwoitego człowieka jest prezentowana jako dochodzenie prawdy. Insynuacja prezentuje się w moralizatorskich szatkach, a intryga paraduje w wielce etycznym kostiumie. Kandydat na szefa IPN został pomówiony, że intrygą pozbył się swojego głównego konkurenta - Andrzeja Przewoźnika. Intryga miała polegać na udostępnieniu działaczowi PO Zbigniewowi Fijakowi notatki st. kap. SB Pawła Kosiby – pisze w felietonie Bronisław Wildstein. Wildstein pisze, że nagonka na Kurtykę to kolejny akt walki z lustracją. A do znanych przeciwników lustracji dołączyło lobby IPN-owskich biurokratów, którzy obawiają się, że sprawny krakowski szef rozpędzi ich na cztery wiatry. „Zaszczuć Kurtykę” Wprost nr 51-52/2005 r.
   

• - Za mało znam pana Kurtykę, by mówić na jego temat. W dotychczasowy pracach IPN nie było żadnej okazji, by rozmawiać z nim o sprawach Instytutu. Co do okoliczności wyboru Janusza Kurtyki na prezesa, moje wątpliwości nie zostały rozwiane –- mówi Amelii Łukasiak prof. Andrzej Friszke. W 2005 roku Instytut idzie od kryzysu do kryzysu. Nie wiem, na ile jest to wina samego IPN. Raczej chyba atmosfery wokół wyborów parlamentarnych i prezydenckich oraz na prezesa IPN. Instytut istnieje od roku 2000 i wcześniej radził sobie bardzo dobrze – mówi Friszke. Friszke mówi że nie potrafi odpowiedzieć na pytanie, dlaczego prezes Kieres w mediach zaraz poi śmierci Papieża podjął temat agentury w Watykanie. „Od kryzysu do kryzysu” „Newsweek” nr 51-52/2005 r.
   

• Godność człowieka jest ważniejsza od interesu publicznego - mówi Krzysztof Piesiewicz. Uważam, że obecna formuła lustracji jest dobra, ponieważ wprowadza gwarancje dla praw podmiotowych obywateli. Uruchomiliśmy postępowanie odnoszące się do określonego momentu historycznego, który chcieliśmy rozliczyć w sposób cywilizowany oraz z poszanowaniem prawa i godności ludzi. I to postępowanie uwzględnia fakt, że miniony system był systemem przemocy. Każdy kandydat na stanowisko publiczne musi oświadczyć, czy był tajnym współpracownikiem. Jeżeli ktoś mówi: nie współpracowałem, to autonomiczny, niezależny oskarżyciel, rzecznik interesu publicznego, uruchamia procedurę sprawdzającą. Może uznać, że ktoś skłamał, ale musi to udowodnić przed sądem. I to jest jedyna dopuszczalna forma rozstrzygania tej sprawy – mówi Piesiewicz. „Jestem przeciw lustracji bez sądu” Rzeczpospolita 17-18.12.2005 r.
   

• Propagandowa prowokacja i fałszywe oskarżenia. Jak władze PRL i Służba Bezpieczeństwa próbowały skompromitować ks. abp. Ignacego Tokarczuka na procesie toruńskim morderców ks. Jerzego Popiełuszki - pisze ks. prof. Witold Jedynak. Wydarzenia towarzyszące procesowi toruńskiemu były jednym z wielu epizodów, które świadczyły o wielkiej wrogości i nienawiści okazywanych ks. bp. Ignacemu Tokarczukowi przez władze komunistyczne. Stosowane wobec niego represje przyjmowały różną formę i intensywność, zależnie od sytuacji na scenie politycznej. W czasie niepokojów społecznych i strajków władze państwowe obawiały się masowych protestów ze strony katolickiego społeczeństwa i dlatego zabiegały o przychylność Kościoła. Kiedy jednak niepokoje ustawały, komuniści z nowym impetem wracali do represyjnych działań stosowanych wobec katolików w Polsce. Ordynariusz przemyski był atakowany przede wszystkim dlatego, że nie poszedł na żaden kompromis i głosił niewygodną dla władzy prawdę. Nasz Dziennik 17-18.12.2005 r.
   

• Tu, na Śląsku rozumiemy, kiedy górnicy giną na dole przysypani, ale nie możemy pogodzić się z myślą, że zginęli na powierzchni, zastrzeleni, pogardzeni - mówił ks. abp Damian Zimoń, metropolita katowicki, podczas Mszy św. odprawianej w 24. rocznicę pacyfikacji KWK "Wujek". Wczoraj w uroczystościach pod "Wujkiem" nie zabrakło górników, przedstawicieli NSZZ "Solidarność" oraz rodzin zamordowanych górników. Nasz Dziennik 17-18.12.2005 r.
   

• Toczącą się dyskusję na na temat, jaki sąd ma kontrolować decyzje lustracyjne, stymuluje zła reguła, według której, jeżeli nie może być lepiej, niech chociaż będzie inaczej. Założenie, jakie przyjęli politycy PiS, że historyk może z powodzeniem zastąpić sędziego, było zbyt absurdalne w naszej tradycji i kulturze prawnej, by mógł ostać się pomysł, że decyzje IPN nie będą kontrolowane przez sąd. Na placu boju o lustrację pozostał drugi radykalny pogląd: likwidacja sądu lustracyjnego i zastąpienie go inną instancją sądową. Ale jaką? – pisze w „Rz” Stanisław Podemski. „Który sąd: specjalny, powszechny czy administracyjny” Rzeczpospolita 17-18.12.2005 r.
   

• W wydanej latem 2005 r. książce "Nieznane świadectwa..." opublikowałem 164 dokumenty wytworzone przez funkcjonariuszy i współpracowników SB w latach 1975-90. Wśród opublikowanych dokumentów znajduje się donos tajnego współpracownika SB o pseudonimie "Jerzy", w którym opisuje on sytuację panującą w płockiej strukturze Komitetu Obrony Więzionych za Przekonania. W swojej publikacji nie ujawniłem nazwiska owego agenta, uznając, iż takie prawo (moralne) mają głównie osoby pokrzywdzone w wyniku jego działalności. Tak też się stało, nazwisko ujawnił były działacz opozycji pan Edward Widuta - jedna z osób będąca obiektem zainteresowania TW "Jerzy". Pan Jerzy Wawszczak w swym "Liście otwartym" zasugerował, jakobym to ja, występując pod szyldem IPN i wykorzystując logo Instytutu, ujawnił jego nazwisko jako tajnego współpracownika SB o pseudonimie "Jerzy". Jest to nieprawda! - Jacek Pawłowicz z IPN odpowiada na list otwarty Jerzego Wawszczaka. Informację na temat TW "Jerzy" pan Edward Widuta otrzymał z Biura Udostępniania i Archiwizacji IPN, jedynej struktury Instytutu odpowiedzialnej za udostępnianie tego typu informacji osobom pokrzywdzonym – pisze Pawłowicz. Gazeta Wyborcza Płock 19.12.2005 r.
   

• Lech Wałęsa zapowiedział w Gdańsku, że w najbliższy poniedziałek rozpocznie przeglądanie dokumentów zgromadzonych na swój temat w archiwum gdańskiego oddziału IPN. B. prezydent uczestniczy w Gdańsku w konferencji „Grudzień 1970. Manipulacje i walka o pamięć". Zapytany przez dziennikarzy, czego oczekuje po lekturze swojej teczki, Wałęsa powiedział: „kompletnie nie wiem, bo skąd ja mogę wiedzieć. Widziałem dokumenty wcześniej, jeszcze za prezydentury, za każdym razem inne dokumenty. Spodziewam się, że teraz znów pokażą mi inne, czy teraz może będą wszystkie”. Serwis16.12.2005 r.
   

• W 1944 r. aparat bezpieczeństwa liczył 1640 osób. W 1953 r. - aż 37 tys. funkcjonariuszy. Wbrew potocznej opinii odsetek Polaków narodowości żydowskiej nie był w organach bezpieczeństwa szczególnie wysoki. Według zestawienia Konrada Rokickiego, w 1947 r. było ich 206 - zaledwie 1 proc. wszystkich funkcjonariuszy. Ubecy mieli swoje problemy. Nie tylko związane z walką o utrzymanie władzy ludowej - także proste, życiowe. Wewnętrzne kontrole co chwilę natrafiały na podstawowy problem - pijaństwo. W Krasnymstawie kontrola wykryła, że w jednej z libacji uczestniczyły osoby „pozostające pod wpływami reakcji". Krzysztof Szwagrzyk dotknął w swym tekście tematu rzadko dotąd opisywanego - gwałtów na kobietach. Zarówno na Niemkach, jak i Polkach. „Oprócz przestępstw natury seksualnej z użyciem przemocy zdarzały się przypadki wykorzystywania seksualnego żon aresztowanych, wobec których oficerowie UB stosowali szczególny rodzaj szantażu, polegający na zezwalaniu na widzenie się z mężem dopiero po uprzednim oddaniu się prowadzącemu sprawę". O książce „Zwyczajny resort. Studia o aparacie bezpieczeństwa 1944-1956” pod redakcją Kazimierza Krajeńskiego i Tomasza Łabuszewskiego. – czytamy w Gazecie Wyborczej. 17-18.12.2005 r.
   

• Warszawska prokuratura okręgowa postawiła Andrzejowi Kratiukowi zarzut składania fałszywych zeznań przed komisją do spraw Orlenu - informuje "Życie Warszawy". W lutym tego roku Kratiuk zapewniał komisję, że nie współpracował ze służbami specjalnymi PRL. Zdaniem prokuratury - kłamał. "Życie Warszawy" dotarło do archiwalnych dokumentów na temat współpracy Kratiuka. Po raz pierwszy został on zarejestrowany w 1979 roku przez wywiad MSW pod pseudonimem Krystian. Wyjeżdżał wtedy na stypendium do RFN i podpisał tzw. deklarację wyjazdową. Zobowiązał się w niej do wykonania zadań powierzonych przez MSW. W dokumentach zachowały się nazwiska oficerów prowadzących - Edwarda G. i Piotra K. Na początku lat 80., po powrocie ze stypendium, Kratiuk został przejęty przez SB, a jego oficerem prowadzącym była Anna P. W tym czasie pojawił się też drugi pseudonim Kratiuka - Krist. Życie Warszawy 19.12.2005 r. „Podejrzany Kratiuk” Wprost nr 51-52/2005 r.
   

• Prawdziwym fenomenem stanu wojennego był ruch na rzecz pomocy Polakom, jaki spontanicznie rodził się w wielu krajach. Wyjątkowe rozmiary przybrał w czteromilionowej Norwegii. Organizacja Solidaritet Norge-Polen (Solidarność Norwesko-Polska), która powstała zaraz po strajkach sierpniowych w 1980 r., zrzeszała około 100 tysięcy osób. Praca w niej była misją, pasją, ale też przygodą dla wielu ludzi. Taką przygodę - głośną i w Polsce, i w Norwegii - przeżyło małżeństwo Björg Svanström i Trygve Heide. Mam przed sobą "Notatkę do rozmowy w cztery oczy z ministrem Thorvaldem Stoltenbergiem", powstałą w Departamencie IV MSZ w Warszawie tuż przed wizytą ministra w Polsce w dniach 25 - 27 kwietnia 1988 r. Napisano w niej, że "S. (Stoltenberg) może poruszyć dwie sprawy interwencyjne". Jedna z nich miała dotyczyć należącego do obywatela Norwegii o nazwisku Trygve Heide "minibusu volkswagen (...) skonfiskowanego decyzją Kolegium ds. Wykroczeń przy Wojewodzie Gdańskim (za przemyt literatury bez debitu)". „Minibus solidarności” Rzeczpospolita 19.12.2005 r.
   

• Wciąż się spieramy i długo jeszcze będziemy się spierać o stan wojenny. Jednak czas najwyższy zakończyć porachunki kryminalne. Niech prokuratorzy ścigają korupcję i napady bandyckie, a nie przeciwników politycznych sprzed ćwierćwiecza. Gen. Wojciech Jaruzelski z konsekwencją i odwagą godną szacunku przyjął na siebie pełną odpowiedzialność za wprowadzenie i stosowanie stanu wojennego. Swoje racje przedstawiał wielokrotnie, ostatnio w książce "Pod prąd". Ta książka stanowi syntezę przemyśleń generała, a zarazem jest dokumentem, jego mową obrończą przed Trybunałem Historii. Ten typ dokumentu - z natury swej subiektywny i jednostronny - zawiera jednak wiele informacji i interpretacji wartych namysłu czy zasługujących na polemikę. Niestety - reakcją na wywód Jaruzelskiego nie była merytoryczna polemika, lecz deklaracja prokuratora z Instytutu Pamięci Narodowej o wszczęciu śledztwa w sprawie zbrodni stanu wojennego, która nie uległa przedawnieniu. Ten zarzut prokuratorski - chcę to wyrazić jasno - uważam za ciemną kartę polskiego życia publicznego. Jeśli bowiem o skomplikowanej materii dramatów polskiej historii ma decydować prokurator z IPN, to ja w tym widzę powrót - moralny i mentalny - do epoki, gdy właśnie prokuratorzy decydowali, co jest, a co nie jest np. "zbrodnią faszyzacji II Rzeczypospolitej". Smutne to były czasy i haniebne postępki– pisze w „Gazecie Wyborczej” Adam Michnik. „Wściekłość i wstyd, smutek i duma” Gazeta Wyborcza 17-18.12.2005 r.
   

• Związkowcy "Solidarności" pokłócili się o stosunek do Piotra Lewandowskiego z AGH, który przyznał się do współpracy z SB. - Wybaczcie mi - mówił Lewandowski, składając dymisję z funkcji szefa "S" na AGH. Dramatyczny przebieg miało czwartkowe spotkanie związkowców 1000-osobowej "Solidarności" na AGH. Najpierw nie wpuścili na salę członków prezydium Zarządu Regionu NSZZ "Solidarność", z Wojciechem Grzeszkiem i Andrzejem Szkaradkiem na czele. Później wysłuchali przemówienia swego szefa Piotra Lewandowskiego, który po raz kolejny przyznał się do tajnej współpracy ze Służbą Bezpieczeństwa. Gazeta pl. 17-18.12.2005 r.
   

• Uroczystą Mszą Świętą w kościele Ojców Dominikanów w Poznaniu rozpoczęły się w sobotę uroczystości poświęcenia tablicy upamiętniającej Stanisława Kasznicę, czołowego działacza przedwojennego Stronnictwa Narodowego i ostatniego dowódcę Narodowych Sił Zbrojnych (NSZ). W 1947 r. Kasznicę aresztowało UB, rok późnej zginął on w więzieniu na warszawskim Mokotowie. Nasz Dziennik 19.12.2005 r.
   

• "Powiat sanocki w latach 1944-1956" to tytuł kolejnej konferencji naukowej zorganizowanej przez rzeszowski oddział IPN oraz Muzeum Historyczne w Sanoku. Celem konferencji jest przypomnienie wydarzeń i prezentacja obecnej wiedzy na temat wrogiej wobec społeczeństwa polskiego działalności UB, MO oraz postaw patriotycznych opozycjonistów z tego regionu, którzy ginęli bądź narażali swe życie w obronie polskości. Nasz Dziennik 19.12.2005 r.
   

• Świetnie uplasowane i zakamuflowane pokolenia postsowieckiej agentury działają w Polsce także teraz – pisze we „Wprost” Paweł Wieczorkiewicz historyk, profesor Uniwersytetu Warszawskiego. W jakim stopniu obce służby zinfiltrowały polski aparat państwowy i wojskowy? To pytanie szybko padło w ramach rozliczeń i poszukiwań winnych tzw. klęski wrześniowej w 1939 r., a później i przegranej całej wojny. O ile udało się niemal w całości odtworzyć siatki niemieckie (i tak zresztą w znacznej mierze ujawnione), o tyle kierunek wschodni - z oczywistych powodów - pozostał terra incognita. Wprost nr 51-52/2005 r.
   

• Ponad dziesięć tysięcy zapisów o grabieży majątku żydowskiego w latach 1939-45 ogłosił 17 grudnia słowacki Instytut Pamięci Narodu na swoich stronach internetowych. Opublikowane wykazy są częścią projektu "Losy słowackich Żydów w latach 1939-45 ". Składa się on z trzech części: spisu prześladowanych ludzi, materiałów nt. ustawodawstwa antyżydowskiego oraz danych o deportacjach i masowych egzekucjach Żydów. Na konferencji prasowej członek IPN Jan Hlavinka wyjaśnił, że majątek żydowski likwidowano przede wszystkim w latach 1941-42. Dotyczyło to przede wszystkich przedsiębiorstw żydowskich. Likwidator otrzymywał procent od wartości majątku przejętego przez państwo. Według szefa IPN Jana Langosa, zagarnięte mienie żydowskie stanowiło około 38 proc. całego majątku narodowego Republiki Słowackiej podczas II wojny światowej. Gazeta Wyborcza 17-18.12.2005 r.

Zawartość działu

| Komunikaty |

| Wydział Informacji i Komunikacji Społecznej |

| Media o IPN |