Śledztwo w sprawie dokonania w 1973 r. w Koninie zbrodni komunistycznej przez funkcjonariusza Wydziału II Komendy Powiatowej MO w Koninie poprzez poświadczenie nieprawdy w dokumentach dotyczących współpracy Zbigniewa K. z organami bezpieczeństwa państwa. (S. 57/09/Zk)
Śledztwo wszczęto w dniu 30 grudnia 2009 roku na podstawie uzyskanych z Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Warszawie informacji dotyczących zawarcia przez ustalonego funkcjonariusza SB z Konina nieprawdziwych informacji w dokumentach dotyczących rzekomej współpracy Zbigniewa K. z organami bezpieczeństwa państwa. Rzeczone materiały były przedmiotem rozpoznania przez Sąd Apelacyjny w Warszawie V Wydział Lustracyjny, przy czym w przypadku co najmniej pięciu dokumentów wskazywano na możliwość sfałszowania ich treści przez autora. Sąd zwrócił także uwagę na fakt fałszowania podpisów Zbigniewa K. w dokumentacji archiwalnej i wytwarzanie fikcyjnej dokumentacji mającej wskazywać na współpracę wymienionego ze służbą bezpieczeństwa. Śledztwo zmierza do bliższego ustalenia tych okoliczności.
Śledztwo w sprawie zbrodni komunistycznej polegającej na bezzasadnym skazaniu przez Wojskowy Sąd Rejonowy w Poznaniu wyrokiem z dnia 7 grudnia 1946r. Czesława S. na karę śmierci. (S. 3/09/Zk)
Śledztwo dotyczy bezzasadnego skazania Czesława S. wyrokiem z dnia 7 grudnia 1946r. przez Wojskowy Sąd Rejonowy w Poznaniu na karę śmierci. Skazanemu przypisano przynależność do organizacji konspiracyjnej „Polskie Wojsko - Obwód Pociąg” w której pełnił funkcję szefa wywiadu. Równolegle był on funkcjonariuszem PUBP w Koninie. Orzeczona w stosunku do Czesława S. kara została wykonana 24 stycznia 1947r.W toku tego śledztwa prowadzone są kwerendy archiwalne w poszukiwaniu dokumentacji dotyczącej tej zbrodni, nadto poszukiwane są osoby mogące posiadać wiedzę w tej sprawie.
Śledztwo przeciwko Konradowi K. byłemu strażnikowi więziennemu Centralnego Więzienia we Wronkach. (S.75/08/Zk )
Materiały procesowe stanowiące podstawę do przeprowadzenia czynności w powyższej sprawie wyłączono w dniu 2 grudnia 2008 r. z kompleksowego śledztwa S. 24/00/Zk w sprawie zbrodni popełnionych na więźniach Centralnego Więzienia we Wronkach w latach 1945-1956, w tym m.in. fizycznego i psychicznego znęcania się nad nimi, spowodowania śmierci bliżej nieustalonej liczby więźniów, przekroczenia lub niedopełnienia obowiązków służbowych przez funkcjonariuszy tamtejszej Służby Więziennej.
W wyniku przeprowadzonego postępowania zebrano materiał dowodowy, który dostarczył podstaw do przedstawienia Konradowi K. zarzutu popełnienia czterech czynów fizycznego znęcania się nad pokrzywdzonymi, członkami podziemnych organizacji niepodległościowych, odbywającymi w więzieniu we Wronkach kary pozbawienia wolności.
Konradowi K. zarzucono, że:
1. w okresie od 22 czerwca 1948 r. do 15 listopada 1949 r., daty dokładnej nie ustalono, we Wronkach, jako funkcjonariusz Służby Więziennej tamtejszego Centralnego Więzienia, przekraczając swoje uprawnienia przysługujące funkcjonariuszowi na stanowisku strażnika więziennego, znęcał się fizycznie nad więźniem w/w więzienia Tadeuszem C., odbywającym karę więzienia za działalność niepodległościową w organizacji „Wolność i Niezawisłość” w ten sposób, że bił go po całym ciele oraz zmuszał do długotrwałego biegania połączonego z koniecznością wielokrotnego upadania i podnoszenia się, na skutek czego doprowadzał go do fizycznego wyczerpania, popełniając w ten sposób na jego szkodę zbrodnię komunistyczną w formie stosowania represji polegającej na naruszeniu prawa do nietykalności cielesnej i prawa do humanitarnego traktowania w trakcie odbywania kary pozbawienia wolności, to jest przestępstwo z art. 231 § 1 kk i art. 247 § 1 kk w zw. z art. 11 § 2 kk i art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1998r. o Instytucie Pamięci Narodowej-Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. nr 63 poz. 424 z 2007 r. z późniejszymi zmianami)
2. w okresie od 29 listopada 1950 r. do 9 listopada 1951 r., daty dokładnej nie ustalono, we Wronkach, jako funkcjonariusz Służby Więziennej tamtejszego Centralnego Więzienia, przekraczając swoje uprawnienia przysługujące funkcjonariuszowi na stanowisku strażnika więziennego, znęcał się fizycznie nad więźniem w/w więzienia Lesławem P., odbywającym karę więzienia za działalność niepodległościową w organizacji „Orlęta” w ten sposób, że zmuszał go do wykonywania wyczerpujących ćwiczeń fizycznych w postaci „żabek”, w trakcie których kopał go po całym ciele oraz umieścił nago w betonowym pomieszczeniu, tzw. „karcu”, gdzie polewano go zimną wodą, na skutek czego doprowadził go do fizycznego wyczerpania, popełniając w ten sposób na jego szkodę zbrodnię komunistyczną w formie stosowania represji polegającej na naruszeniu prawa do nietykalności cielesnej i prawa do humanitarnego traktowania w trakcie odbywania kary pozbawienia wolności, to jest przestępstwo z art. 231 § 1 kk i art. 247 § 1 kk w zw. z art. 11 § 2 kk i art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej-Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu ( Dz. U. nr 63 poz. 424 z 2007 r.z późniejszymi zmianami)
3. w okresie od 10 maja 1951 r. do 16 stycznia 1954 r., daty dokładnej nie ustalono, we Wronkach, jako funkcjonariusz Służby Więziennej tamtejszego Centralnego Więzienia, przekraczając swoje uprawnienia przysługujące funkcjonariuszowi na stanowisku strażnika więziennego, działając wspólnie i w porozumieniu z dwoma innymi nieustalonymi strażnikami znęcał się fizycznie nad więźniem w/w więzienia Józefem J., odbywającym karę więzienia za działalność niepodległościową w organizacji „Konspiracyjne Wojsko Polskie” w ten sposób, że bił go drewnianym młotkiem oraz kopał po całym ciele doprowadzając go do utraty przytomności oraz umieścił nago w betonowym pomieszczeniu, tzw. „karcu”, gdzie polewano go zimną wodą, na skutek czego doprowadził go do fizycznego wyczerpania, popełniając w ten sposób na jego szkodę zbrodnię komunistyczną w formie stosowania represji polegającej na naruszeniu prawa do nietykalności cielesnej i prawa do humanitarnego traktowania w trakcie odbywania kary pozbawienia wolności to jest przestępstwo z art. 231 § 1 kk i art. 247 § 1 kk w zw. z art. 11 § 2 kk i art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1998r. o Instytucie Pamięci Narodowej-Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. nr 63 poz.424 z 2007r. z późniejszymi zmianami)
4. w dniu 29 listopada 1950r. we Wronkach, jako funkcjonariusz Służby Więziennej tamtejszego Centralnego Więzienia, przekraczając swoje uprawnienia przysługujące funkcjonariuszowi na stanowisku strażnika więziennego, działając wspólnie i w porozumieniu z innymi nieustalonymi strażnikami, znęcał się fizycznie nad więźniem w/w więzienia Konradem G., odbywającym karę więzienia za działalność niepodległościową w organizacji „Narodowe Siły Zbrojne” w ten sposób, że przy przyjęciu do więzienia zmuszał go do biegania wśród szpaleru strażników więziennych bijąc go i kopiąc w tym czasie po całym ciele, na skutek czego doprowadził go do fizycznego wyczerpania, popełniając w ten sposób na jego szkodę zbrodnię komunistyczną w formie stosowania represji polegającej na naruszeniu prawa do nietykalności cielesnej i prawa do humanitarnego traktowania w trakcie odbywania kary pozbawienia wolności to jest przestępstwo z art. 231 § 1 kk i art. 247 § 1 kk w zw. z art. 11 § 2 kk i art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej-Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. nr 63 poz. 424 z 2007 r. z późniejszymi zmianami).
Akt oskarżenia przeciwko Konradowi K. skierowano w dniu 9 listopada 2009 r. do Sądu Rejonowego w Szamotułach. Do chwili obecnej sąd nie wyznaczył terminu pierwszej rozprawy.
Śledztwo w sprawie funkcjonariuszy państwa komunistycznego naruszających prawa pracownicze 18 dziennikarzy. (S. 39/08/Zk)
Śledztwo S. 39/08/Zk prowadzone jest w sprawie:
1. zbrodni komunistycznej popełnionej w okresie od stycznia do marca 1982 r., przez funkcjonariuszy państwa komunistycznego pełniących funkcje kierownicze w rozgłośni Polskiego Radia i Telewizji w Poznaniu, polegającej na przekroczeniu uprawnień i złośliwym naruszeniu praw pracowniczych, przez podjęcie z przyczyn politycznych decyzji o zwolnieniu ze służby w jednostce zmilitaryzowanej równoznacznej z rozwiązaniem umowy o pracę wobec co najmniej 3 pracowników,
2. zbrodni komunistycznej popełnionej w okresie od stycznia do marca 1982 r., przez funkcjonariuszy państwa komunistycznego pełniących funkcje kierownicze w rozgłośni Polskiego Radia w Zielonej Górze, polegającej na przekroczeniu uprawnień i złośliwym naruszeniu praw pracowniczych, przez podjęcie z przyczyn politycznych decyzji o zwolnieniu ze służby w jednostce zmilitaryzowanej równoznacznej z rozwiązaniem umowy o pracę wobec co najmniej 3 pracowników,
3. zbrodni komunistycznej popełnionej w okresie od stycznia do marca 1982 r., przez funkcjonariuszy państwa komunistycznego pełniących funkcje kierownicze w Poznańskim Wydawnictwie Prasowym Robotniczej Spółdzielni Wydawniczej „Prasa – Książka – Ruch”, polegającej na przekroczeniu uprawnień i złośliwym naruszeniu praw pracowniczych, przez podjęcie z przyczyn politycznych decyzji o rozwiązaniu stosunku pracy wobec co najmniej 12 pracowników.
Postępowanie w powyższej sprawie zostało zainicjowane na podstawie analizy udostępnionych przez Oddziałowe Biuro Udostępniania i Archiwizacji Dokumentów w Poznaniu części archiwalnych dokumentów dotyczących tzw. weryfikacji dziennikarzy poznańskich i zielonogórskich środków masowego przekazu: rozgłośni Polskiego Radia i Telewizji w Poznaniu, rozgłośni Polskiego Radia w Zielonej Górze i Poznańskim Wydawnictwie Prasowym Robotniczej Spółdzielni Wydawniczej „Prasa – Książka – Ruch”. Z dokumentacji tej wynikało, że zwolnienia dziennikarzy po wprowadzeniu w Polsce stanu wojennego mogły mieć przyczyny polityczne i stanowiły represje, polegające na złośliwym naruszaniu praw pracowniczych zwolnionych pracowników.
W sprawie tej gromadzona jest dokumentacja dotycząca pokrzywdzonych, jak i ewentualnych sprawców, przesłuchiwani są świadkowie.
Śledztwo w sprawie zabójstw, bezprawnych pozbawień wolności, stosowania tzw. niedozwolonych metod śledczych wobec członków i sympatyków PSL-u popełnionych przez funkcjonariuszy państwa komunistycznego. (S. 13/08/Zk)
Śledztwo w sprawie zabójstw, bezprawnych pozbawień wolności, stosowania tzw. niedozwolonych metod śledczych względem członków PSL-u, byłych członków i sympatyków PSL-u oraz członków ich rodzin popełnionych przez funkcjonariuszy państwa komunistycznego w okresie od 1945 r. do 1956 r. w Wielkopolsce.
W sprawie tej gromadzona jest dokumentacja dotycząca pokrzywdzonych jak i ewentualnych sprawców, przesłuchiwani są świadkowie.
Śledztwo w sprawie przeciwko Marianowi S. funkcjonariuszowi z Komendy Dzielnicowej MO Poznań Jeżyce prowadzone na podstawie materiałów wyłączonych 16.10.2007 r. ze sprawy S. 23/00/Zk dotyczącej tzw. Wydarzeń Poznańskich. ( S. 78/07/Zk)
W dniu 10.12.2007 r. skierowano przeciwko Marianowi S. akt oskarżenia do Sądu Rejonowego w Poznaniu, w którym zarzucono mu znęcanie się, między innymi poprzez bicie pistoletem po głowie i pałką po całym ciele, nad zatrzymanym uczestnikiem Wydarzeń Poznańskiego Czerwca 1956 r. Marianem K., celem zmuszenia go do złożenia określonej treści wyjaśnień.
Wyrokiem z dnia 21.04.2009r., Sąd Rejonowy Poznań Grunwald i Jeżyce w Poznaniu, uznał Mariana S. winnym popełnienia zarzucanego mu czynu, skazując go na karę 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności. Orzeczoną karę zawieszono na okres lat 2. Wyrok jest prawomocny.
Śledztwo prowadzone w sprawie zbrodni komunistycznych popełnionych w 1982 roku przez funkcjonariuszy wymiaru sprawiedliwości, poprzez wydanie bezpodstawnych wyroków skazujących wobec osób prowadzących działalność opozycyjną. (S. 37/07/Zk)
Na podstawie akt głównych sprawy karnej przeciwko pokrzywdzonym ustalono, że zostali oni zatrzymani pod zarzutem sporządzania, przechowywania i kolportażu ulotek o treści antypaństwowej, tj. popełnienia przestępstw z art. 48 ust. 2, 3 i 4 dekretu z dnia 12.12.1981 roku o stanie wojennym i in. W ramach śledztwa, prowadzonego w trybie doraźnym przez Wojskową Prokuraturę Garnizonową w Zielonej Górze, wskazana grupa osób została tymczasowo aresztowana i postawiona w stan oskarżenia. W wyniku procesu prowadzonego przed Sądem Śląskiego Okręgu Wojskowego we Wrocławiu oskarżeni skazani zostali na kary pozbawienia wolności, w tym warunkowo zawieszone. W wyniku rewizji wniesionej przez oskarżyciela publicznego Sąd Najwyższy zmienił wyrok sądu pierwszej instancji, modyfikując nieco przyjętą kwalifikację prawną oraz zaostrzając kary wobec skazanych, poprzez orzeczenie bezwzględnych kar pozbawienia wolności. Ze zgromadzonych materiałów wynika, że pokrzywdzeni zostali uniewinnieni przez Sąd Najwyższy wyrokiem z 9.09.1994 r., w następstwie rozpoznania rewizji nadzwyczajnej wniesionej na ich korzyść przez Naczelnego Prokuratora Wojskowego. Śledztwo jest obecnie na zaawansowanym etapie. Prowadzone są kwerendy zmierzające do odszukania materiałów w postaci wytycznych dot. zasad realizacji polityki karnej w okresie stanu wojennego.
Śledztwo w sprawie zbrodni komunistycznej popełnionej w latach 1981 - 1989 w Koninie przez funkcjonariuszy Komendy Wojewódzkiej Milicji Obywatelskiej, a następnie Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w Koninie oraz innych funkcjonariuszy państwa komunistycznego, polegającej na przekroczeniu uprawnień i niedopełnieniu obowiązków, poprzez uniemożliwianie lub utrudnianie Ryszardowi S. leczenia, czym narażony został na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia lub ciężkiego uszczerbku na zdrowiu. (S. 21/07/Zk)
Postępowanie wszczęto na podstawie zawiadomienia Krzysztofa D. działającego wraz z Ryszardem S. w latach osiemdziesiątych ubiegłego wieku w NSZZ Solidarność. Śledztwo ma na celu ustalenie, czy funkcjonariusze komunistyczni utrudniali lub uniemożliwiali Ryszardowi S. leczenie oraz czy istnieje związek przyczynowy pomiędzy ich działaniami, a zgonem pokrzywdzonego. W toku śledztwa przesłuchano świadków posiadających informacje o stanie zdrowia i przebiegu leczenia Ryszarda S., przeprowadzono oględziny materiałów archiwalnych dotyczących między innymi dwukrotnego jego internowania oraz tymczasowego aresztowania, zebrano dokumentację dotyczącą leczenia pokrzywdzonego. Przeprowadzono oględziny materiałów archiwalnych dotyczących pobicia internowanych w ośrodku odosobnienia w Kwidzynie przez funkcjonariuszy Służby Więziennej w dniu 14. 08. 1982r., w trakcie którego ucierpieć miał również pokrzywdzony.
Śledztwo przeciwko Ryszardowi Z. byłemu funkcjonariuszowi WUBP w Poznaniu. (S. 51/06/Zk)
Śledztwo w sprawie znęcania się przez Ryszarda Z. funkcjonariusza WUBP w Poznaniu w styczniu 1950 r. nad członkami podziemnej organizacji niepodległościowej „Armia Krajowa-Zawisza” Kazimierzem Z. i Wiktorem K. było prowadzone na podstawie materiałów wyłączonych 13.09.2006 r. ze sprawy oznaczonej sygnaturą S. 55/02/Zk przeciwko Kazimierzowi R.
Śledztwo w tej sprawie zakończone zostało w dniu 23.06.2008 r. skierowaniem przeciwko Ryszardowi Z. aktu oskarżenia do Sądu Rejonowego w Poznaniu, który wyrokiem z dnia 30 stycznia 2009r. w sprawie o sygnaturze III K 1340/08 uznał w/w za winnego wszystkich zarzucanych mu przestępstw i skazał go karę łączną 1 roku i 2 miesięcy pozbawienia wolności, którą warunkowo zawiesił na okres 3 lat próby. Ponadto zasądził od oskarżonego na rzecz Skarbu Państwa koszty sądowe w kwocie 3000 zł.
Postępowanie wszczęte 13 czerwca 2005 r. ma na celu wyjaśnienie okoliczności bezprawnego internowania osób na terenie byłego województwa poznańskiego oraz ustalenie funkcjonariuszy odpowiedzialnych za te czyny.
W toku śledztwa stwierdzono, że na terenie ówczesnego województwa poznańskiego internowano, bądź usiłowano internować 188 osób. W ramach prowadzonego śledztwa odnaleziono i poddano oględzinom kilkadziesiąt tomów akt dotyczących osób internowanych na tym terenie oraz przesłuchano większość pokrzywdzonych lub w przypadku ich śmierci osoby dla nich najbliższe. Obecnie przesłuchiwani są pozostali świadkowie, a nadto dokonuje się przeglądów akt dotyczących przygotowań do wprowadzenia stanu wojennego, przebiegu internowań oraz Ośrodka Odosobnienia w Gębarzewie, gdzie osadzono osoby internowane.
Kolejne śledztwa o sygnaturach S. 123/04/Zk, S. 9/05/Zk, S. 16/06/Zk, S. 17/06/ZK prowadzone są w sprawie bezprawnego pozbawienia wolności osób internowanych w okresie od 13 grudnia 1981 r. do 18 grudnia 1981 r. na mocy decyzji Komendantów Wojewódzkich MO w Lesznie, Koninie, Pile i Zielonej Górze.
Ze spraw tych dokonano wyłączeń do odrębnych postępowań materiałów dotyczących popełnienia innych zbrodni komunistycznych na szkodę działaczy podziemnej „Solidarności”.
Śledztwo dotyczące tzw. „Wydarzeń Zielonogórskich” z 30.05.1960 roku. (S 29/04/Zk)
Śledztwo w sprawie przestępczych działań funkcjonariuszy państwa komunistycznego, to jest represji - sprowadzających się między innymi do bezprawnego pozbawienia wolności szeregu osób, stosowania gróźb bezprawnych podczas tzw. „Wydarzeń Zielonogórskich”, mających miejsce w dniu 30.05.1960 r. oraz ograniczeń w przysługujących prawach wobec mieszkańców Zielonej Góry i powiatu zielonogórskiego, w związku z wyznawaniem i praktykowaniem wiary katolickiej.
Śledztwo wszczęto w dniu 30.07.2004 r. W dniu 30.05.1960 r., w Zielonej Górze miała miejsce demonstracja, podczas której interweniowała Milicja Obywatelska. W toku postępowania ustalono, że powodem zrywu mieszkańców Zielonej Góry i późniejszych starć z milicją i ZOMO była konfiskata przez ówczesne władze Domu Katolickiego i przekazanie go na cele świeckie. W geście oporu ludzie w kilkutysięcznej grupie przeprowadzili spontaniczną demonstrację, przeciwko której skierowano znaczne siły milicyjne z Poznania, Zielonej Góry i okolicznych miejscowości. Starcia trwały cały dzień, ostatecznie demonstrację brutalnie spacyfikowano. Wielu uczestników zatrzymano i prowadzono przeciw nim pokazowe procesy, skazując na kary więzienia i wysokie grzywny. O natężeniu walk świadczy fakt, iż w starciach obrażenia odniosło 160 funkcjonariuszy, dokładna zaś liczba poszkodowanych po stronie demonstrantów nie została dotąd ustalona. Za udział w zajściach zatrzymano 222 osoby, z których ponad połowę postawiono przed sądem, pozostałych zaś przed kolegium. Wyroki sięgały 5 lat więzienia.
Na podstawie materiałów archiwalnych ustalono osoby zatrzymane. Niektórzy z ustalonych pokrzywdzonych zeznali, że zostali pobici przez funkcjonariuszy milicji. Przesłuchane w charakterze świadków osoby biorące udział w „Wydarzeniach” kwestionowały legalność działań funkcjonariuszy, jak również rzetelność prowadzonych w późniejszym okresie procesów.
Śledztwo przeciwko byłym funkcjonariuszom KWMO, a następnie WUSW w Koninie Leonowi W. i Zbigniewowi G. (S. 145/02/Zk)
Dnia 28 kwietnia 2006 r. w sprawie tej skierowano do Sądu Rejonowego w Koninie akt oskarżenia przeciwko Leonowi W. i Zbigniewowi G. W akcie oskarżenia zarzucono Leonowi W. popełnienie trzech zbrodni komunistycznych w postaci fizycznego i psychicznego znęcania się nad pokrzywdzonymi oraz dwóch przestępstw polegających na stosowaniu gróźb karalnych kierowanych pod adresem dwóch pokrzywdzonych, w celu zmuszenia ich do zaprzestania działalności niepodległościowej. Zbigniewa G. oskarżono o fizyczne i psychiczne znęcanie się nad jednym pokrzywdzonym. Dnia 25 stycznia 2007 r. Sąd Rejonowy w Koninie wydał wyrok, oznaczony sygnaturą II K 195/06, na mocy którego uznał oskarżonych Leona W. i Zbigniewa G. za winnych czynów zarzuconych im aktem oskarżenia. Leon W. skazany został na karę łączną 1 roku i 8 miesięcy pozbawienia wolności, Zbigniew G. zaś na karę 1 roku pozbawienia wolności. Wyrokiem Sądu Okręgowego w Koninie z dnia 17.09.2007 r. sygn. II Ka 188/07 wyrok Sądu I instancji został uchylony, a sprawa przekazana do ponownego rozpoznania. Obecnie w sprawie toczy się postępowanie przed Sądem Rejonowym w Koninie.
Śledztwo w sprawie zbrodni popełnionych na więźniach Centralnego Więzienia we Wronkach w latach 1945 – 1956 przez funkcjonariuszy Służby Więziennej. (S. 24/00/Zk)
Kompleksowe, wielowątkowe śledztwo prowadzone od dnia 28 czerwca 1991r., początkowo przez byłą Okręgową Komisję Badania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Poznaniu, a po jej likwidacji i powołaniu Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, od dnia 4 grudnia 2000r. przez Oddziałową Komisję Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Poznaniu. Zakończone wydaniem w dniu 8 grudnia 2008r. postanowienia o umorzeniu śledztwa, które objęło następujące zbrodnie komunistyczne:
1. zbrodnię komunistyczną polegającą na mających miejsce w okresie od września 1945r. do czerwca 1956r., w różnych przedziałach czasowych, przekroczeniach uprawnień przez funkcjonariuszy Służby Więziennej Centralnego Więzienia we Wronkach, a tym samym funkcjonariuszy państwa komunistycznego: naczelników w/w więzienia: Jana Gola, Jana Bartczaka, Jana Boguwolę, Tadeusza Grzegorzewskiego, Ignacego Jakubowskiego, Jerzego Troszczyńskiego i Władysław Druźbika oraz strażników więziennych: Andrzeja Krzewinę, Adama Serwatę, Stanisława Kominka, Józefa Słomę, Józefa Grabowskiego, Stanisława Rzepeckiego, Jana Szymczaka, Mariana Kaussa, Sylwestra Roja i Mariana Dusika, którzy przekraczając swoje uprawnienia znęcali się psychicznie i fizycznie nad więźniami Centralnego Więzienia we Wronkach, popełniając w ten sposób na ich szkodę zbrodnie komunistyczne w formie stosowania represji, polegających na naruszeniu prawa do nietykalności cielesnej i prawa do humanitarnego traktowania w trakcie odbywania kary pozbawienia wolności -wątek ten umorzono wobec śmierci sprawców przestępstwa
2. zbrodnię komunistyczną polegającą na mających miejsce w okresie od września 1945r. do czerwca 1956r., w różnych przedziałach czasowych, przekroczeniach uprawnień przez nieustalonych funkcjonariuszy Służby Więziennej Centralnego Więzienia we Wronkach, a tym samym funkcjonariuszy państwa komunistycznego, którzy przekraczając swoje uprawnienia znęcali się psychicznie i fizycznie nad więźniami Centralnego Więzienia we Wronkach, popełniając w ten sposób na ich szkodę zbrodnie komunistyczne w formie stosowania represji, polegających na naruszeniu prawa do nietykalności cielesnej i prawa do humanitarnego traktowania w trakcie odbywania kary pozbawienia wolności
-wątek ten umorzono wobec niewykrycia sprawców przestępstwa
3. zbrodnię komunistyczną polegającą na mających miejsce w okresie od września 1945r. do czerwca 1956r., w różnych przedziałach czasowych, w Centralnym Więzieniu we Wronkach, przypadkach pobić oraz fizycznego i psychicznego znęcania się nad więźniami tego więzienia przez współwięźniów współpracujących i działających na zlecenie funkcjonariuszy istniejącego w tamtejszym więzieniu Działu Specjalnego Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Poznaniu - wątek ten umorzono wobec braku ustawowych znamion zbrodni komunistycznej i przedawnienia karalności przestępstwa pobicia i znęcania się fizycznego i psychicznego
4. zbrodnię komunistyczną polegającą na mających miejsce w okresie od września 1945r. do czerwca 1956r., w różnych przedziałach czasowych, w Centralnym Więzieniu we Wronkach przekroczeniach uprawnień przez kierowników Działu Specjalnego: Jerzego Białasa i Wiktora Urbaniaka oraz innych nieustalonych funkcjonariuszy istniejącego w tamtejszym więzieniu Działu Specjalnego Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Poznaniu i podżeganiu więźniów tego więzienia do współpracy, polegającej na biciu oraz fizycznym i psychicznym znęcaniu się nad Józefem B. i Janem K. oraz innymi więźniami w/w więzienia - wątek ten umorzono w stosunku do Jerzego Białasa i Wiktora Urbaniaka wobec ich śmierci, a w stosunku do pozostałych funkcjonariuszy wobec niewykrycia sprawców przestępstwa
5. zbrodnię komunistyczną polegającą na mających miejsce w okresie od września 1945r. do czerwca 1956r., w różnych przedziałach czasowych, w Centralnym Więzieniu we Wronkach zabójstwach co najmniej 217 więźniów tego więzienia przez funkcjonariuszy Służby Więziennej - wątek ten umorzono wobec braku dostatecznych danych uzasadniających popełnienie przestępstwa
Śledztwo w sprawie przestępczych działań funkcjonariuszy państwa komunistycznego podczas tzw. Wydarzeń Poznańskich. (S. 23/00/Zk)
Śledztwo dotyczące zdarzeń mających miejsce w dniach 28-29.06.1956 r. w Poznaniu (określanych w literaturze jako tzw. Wydarzenia Poznańskie lub Wypadki Poznańskie, Poznański Czerwiec 1956 r., Powstanie Poznańskie) wszczęła była Okręgowa Komisja Badania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Poznaniu w dniu 6.09.1991 r.
Z uwagi na likwidację Komisji Badania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu postępowanie to zawieszono w dniu 28.01.1999 r.
Po utworzeniu Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Poznaniu, postępowanie podjęto z zawieszenia w dniu 22.11.2000 r. i jest ono kontynuowane pod sygnaturą S 23/00/Zk.
Prowadzone jest ono jako tzw. śledztwo własne przez jednego prokuratora (obok innych postępowań), zaś jego przedmiot określony jest aktualnie jako przestępcze czyny funkcjonariuszy państwa komunistycznego - sprowadzających się m.in. do pozbawienia życia szeregu osób, spowodowania obrażeń ciała, bezprawnych pozbawień wolności i znęcania się nad zatrzymanymi uczestnikami – podczas i w związku ze zdarzeniami mającymi miejsce w dniach 28 – 29 czerwca 1956 r. w Poznaniu.
Choć same zdarzenia stanowiące istotę przedmiotowego buntu społecznego trwały zasadniczo „jedynie” dwa dni, przypomnieć trzeba, że brało w nich udział i krzyżowały się w nich losy kilkudziesięciu tysięcy ludzi.
Nawet bardzo ostrożne wnioski wynikłe z zebranego materiału obligują do przyjęcia, że liczbę osób pokrzywdzonych w rozumieniu kodeksu postępowania karnego (zabici, ranni, zatrzymani, aresztowani, osoby, które bito i nad którymi znęcano się po zatrzymaniu i w trakcie przesłuchań) szacować należy na co najmniej 1319. Składa się na nią: 50 zabitych osób cywilnych, prawdopodobnie co najmniej 523 rannych osób cywilnych (na ogólną liczbę co najmniej 573 rannych jest wśród nich co najmniej 15 funkcjonariuszy UB, 7 funkcjonariuszy MO i 28 żołnierzy ) oraz minimum 746 zatrzymanych i aresztowanych. Liczby te, szczególnie w zakresie osób zatrzymanych, aresztowanych i rannych (przyjęte na podstawie analizowanych materiałów archiwalnych) muszą być oczywiście w trakcie śledztwa zweryfikowane. Zauważyć przy tym trzeba, że czyny polegające na przestępczym traktowaniu zatrzymanych, aresztowanych czy też przesłuchiwanych popełniano jeszcze długo po 28.06.1956 r.
Choćby powyższe wskazuje na skalę przedmiotu niniejszego postępowania, która wydaje się bezprecedensowa.
Oczywistym jest, że zgodnie z treścią przepisu art. 45 ust. 3 ustawy z dnia 18.12.1998 r. o IPN - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2007, nr 63, poz.424 z późniejszymi zmianami), koniecznym jest ustalenie, a co za tym idzie przesłuchanie osób pokrzywdzonych (a w przypadku ich śmierci co najmniej jednej z osób, które wstąpiły w ich prawa na podstawie art. 52 § 1 k.p.k.) i pouczenie o przysługujących uprawnieniach.
Realizacja również określonego w art. 45 ust. 3 w/w ustawy celu wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności sprawy nie może obejść się bez przesłuchania (po stosownych pouczeniach) osób „z drugiej strony barykady”, czyli funkcjonariuszy UB, MO, żołnierzy itd.
Czynności powyższe są systematycznie realizowane. Choć śledztwo trwa już z formalnego punktu widzenia stosunkowo długo zauważyć trzeba, że na ponad 950 aktualnie już przesłuchanych świadków tylko 68 z nich przesłuchano w latach 1991–1999, pozostali – czyli praktycznie ponad 90% - przesłuchani zostali w okresie 2001-2009. Inną jest rzeczą, że była OKBZpNP w Poznaniu w trakcie postępowania zajmowała się głównie żmudnym wydawaniem zaświadczeń dla uczestników Wydarzeń. Gdy w chwili podjęcia śledztwa z zawieszenia akta główne liczyły 4 tomy aktualnie liczą ich 89, a ich integralną częścią jest 39 załączników w postaci nie tylko istotnych dokumentów archiwalnych ale i zapisów oraz filmów na nośnikach VHS, CD i DVD.
Obok przesłuchań wysoce absorbującym jest analiza i procesowe przetworzenie a następnie wykorzystanie dokumentów archiwalnych znajdujących się u szeregu podmiotów, których poszukiwanie wymaga czasami długotrwałych kwerend (akta osobowe funkcjonariuszy, materiały z postępowań przygotowawczych i inne).
W zakresie głównego wątku śledztwa jakim muszą być ofiary śmiertelne Wydarzeń ustalono, że na dzień dzisiejszy przyjąć trzeba, że w ich trakcie oraz w związku z doznanymi wtedy obrażeniami straciło życie 58 osób. Na tę liczbę składa się 50 osób cywilnych, 4 żołnierzy (w tym jeden żołnierz KBW, jeden podchorąży Oficerskiej Szkoły Wojsk Pancernych i Zmechanizowanych, jeden żołnierz służby czynnej i jeden żołnierz zawodowy), 1 milicjant i 3 funkcjonariuszy UB. Liczbę tę ustalono po wykonaniu szeregu czynności procesowych weryfikujących zawarte w różnych źródłach informacje o ofiarach śmiertelnych. Czynności w tym kierunku są zresztą wykonywane w dalszym ciągu. Dodać też należy, iż w II połowie 2006 r. wykonano czynności ekshumacyjne i badania sondażowe – odpowiednio - w Leszkowie k. Piły (cmentarz wojenny żołnierzy radzieckich i polskich z 1945 r.) i w Biedrusku (pobliski las). Nie potwierdziły one jednak hipotez – wynikłych m.in. z zeznań świadków - o usytuowaniu tam grobów nieznanych do tej pory ofiar Wydarzeń, a w szczególności żołnierzy, którzy odmówili strzelania do demonstrantów. Reasumując, zweryfikowano w ten sposób wszystkie publikacje na temat ofiar śmiertelnych, podające zresztą najróżniejsze ich liczby. Jak ustalono – i to nie tylko poprzez zgromadzenie stosownej dokumentacji ale i poprzez przesłuchanie osób z kręgu rodziny, a nawet znajomych osób zmarłych - czasami figurowały tam osoby zmarłe śmiercią naturalną, np. Stanisław Bańka, zmarły w dniu 30.07.1956 r. z rozpoznaniem mocznicy a nawet samobójczą, np. Kazimierz Sobkowiak, zmarły w dniu 15.12.1959 r. Weryfikowano też na bieżąco, uzyskiwane w trakcie śledztwa informacje pochodzące od rodzin (lub z innych źródeł) a dotyczące osób, które jakoby zginęły w trakcie Wydarzeń (lub w związku z nimi) lecz nie figurują oficjalnie na listach zabitych. Wszystkie te przypadki zweryfikowano negatywnie. W większości przypadków dotyczyło to żołnierzy i w znacznej części okazało się, że zginęli oni w wyniku zdarzeń losowych poza Poznaniem i nie mających nic wspólnego z Wydarzeniami. Łącznie zbadano 88 przypadków śmierci, które mogły mieć coś wspólnego z Wydarzeniami. Jak już wskazano wyżej ostatecznie przyjęto, że w ich trakcie zginęło 58 osób.
Zważając na fakt, że w sprawie zabitych (szczególnie demonstrantów), ówczesne organa procesowe i ścigania, tak w trakcie Wydarzeń jak i po ich zaistnieniu, nie dokonywały rzetelnych czynności mających na celu ustalenie okoliczności ich śmierci, a tym bardziej sprawców tych czynów – m.in. nie zabezpieczono broni, łusek, ani niosących śmierć i rany pocisków, nie przeprowadzono stosownych badań balistycznych i sekcji zwłok ofiar (poza sekcją zwłok kaprala UB Zygmunta Izdebnego, dokonanej zresztą po ekshumacji i na użytek postępowania określonego później jako tzw. proces trzech czyli postępowania przeciwko Józefowi Foltynowiczowi i innym oraz sekcją podchorążego OSWPiZ, Ryszarda Ficka) -aktualnie niezmiernie trudno jest zindywidualizować sprawstwo śmierci poszczególnych osób, szczególnie cywilów.
Nawet jeśli uda się przesłuchać osobę, będącą bezpośrednim świadkiem śmiertelnego postrzału (co nie jest regułą w niniejszej sprawie), nie jest to wcale jednoznaczne z ustaleniem sprawcy. Okoliczności śmierci osób spoza kręgu demonstrantów były w 1956r. przedmiotem zdecydowanie wnikliwszych ustaleń, np. wyjaśniony jest przypadek zastrzelenia żołnierza służby zasadniczej Bronisława Falasy omyłkowo postrzelonego śmiertelnie przez podchorążego z OSWPiZ w Poznaniu, Zygmunta Izdebnego, którego śmierć przypisano oskarżonym z opisywanego już wyżej tzw. procesu trzech i śmierć milicjanta Franciszka Krystka, który zmarł wskutek obrażeń doznanych podczas wypadku, do którego doszło w czasie pościgu za uczestnikami Wydarzeń.
Trudność ustalenia z powyższych powodów sprawstwa obrażeń ciała u ponad 523 rannych podczas Wydarzeń osób cywilnych jest tym bardziej oczywista.
Mimo opisywanych wyżej przeszkód, podejmowane są tak w zakresie osób zabitych jak i rannych czynności mające na celu ustalenie okoliczności zranień i śmiertelnych postrzałów. Sprowadzają się one do zestawiania i analizowania dokumentów w tym zakresie a następnie procesowego ich wykorzystywania, np. poprzez ustalanie i przesłuchiwanie choćby pośrednich świadków tych zdarzeń.
Szczególny nacisk położono na tyleż symboliczną, co mityczną śmierć najmłodszej ofiary śmiertelnej Romana Strzałkowskiego.
Kumulacja szeregu dokumentów w tym zakresie jak i przesłuchanie wielu świadków pozwoliła zweryfikować kilkanaście wręcz wersji śmierci tej osoby, wynikających tak z materiałów śledztwa jak i literatury dotyczącej Poznańskiego Czerwca 1956 r.
Z bardzo dużym prawdopodobieństwem przyjąć można, że Roman Strzałkowski postrzelony został śmiertelnie w dniu 28.06.1956 r. między godzinami 12.30. a 15.30. (najprawdopodobniej około godz. 15-ej) na terenie garaży UB, a konkretnie w budynku określanym jako ich dyspozytornia lub w pobliżu tego miejsca. Jak na razie nie można natomiast jednoznacznie stwierdzić czy zginął on w wyniku celowego postrzału, czy też przypadkowo.
Pewnym jest, że kluczem do rozwiązania tej ponurej zagadki jest postać nieżyjącej już Teresy S., określanej w literaturze jako Teofila Kowal. Najbardziej prawdopodobnym jest, że Teresa S. wiedziała jak zginął Romek lecz z jakichś względów nigdy nie powiedziała prawdy w tym zakresie. Zestawienie szeregu jej zeznań i wyjaśnień w tej kwestii pozwala szybko wyszczególnić szereg sprzeczności w jej procesowych relacjach. Niewykluczonym jest też jednak, że nie była ona w ogóle świadkiem śmierci Romka (charakterystyczne, że początkowo w postępowaniu, gdzie była aresztowana w ogóle o tym zdarzeniu nie wspomina) lecz z jakichś powodów, co do których można dalej spekulować, „stała się świadkiem" np. celem obciążenia demonstrantów tak symboliczną i bulwersującą śmiercią, co znalazło swój wyraz w jej zeznaniach w tzw. procesie dziewięciu czyli sprawie p-ko Zenonowi Urbankowi i innym. To oczywiście tylko hipotezy, które należy sprawdzić. Oczywistym jest, że śmierć Teresy S. bardzo utrudnia rozwiązanie tej zagadki, lecz całkowicie nie przekreśla takiej możliwości.
Z przeprowadzonych oględzin koszulki Romana Strzałkowskiego, którą miał on założoną w chwili postrzału i śmierci jednoznacznie wynika, że sprawca oddający strzał do Romka stał niżej od niego i był po jego prawej stronie (patrząc z kierunku strzału), co pozwala np. jednoznacznie wykluczyć oficjalną a forsowaną m.in. przez oskarżenie w „procesie dziewięciu” wersję, że Romka postrzelili demonstranci ostrzeliwujący okolice ul. Kochanowskiego z budynku Ubezpieczalni.
Pomijając już nawet nierozstrzygniętą jednoznacznie kwestię pierwszych strzałów w mieście, a przede wszystkim na ul. Kochanowskiego, przed oblężonym przez demonstrantów budynkiem WUBP, pamiętać należy, iż specyfiką buntu poznańskiego z 1956 r. było to, że to demonstranci byli początkowo stroną ofensywną, a na ulicach miasta doszło ostatecznie do obustronnej wymiany ognia, która często sprowadzała się do bezładnej strzelaniny. Co również charakterystyczne, wynikiem tego dwustronnego zbrojnego starcia byli najczęściej zabici i ranni wśród osób, które nie brały udziału w zbrojnej części Poznańskiego Czerwca 1956 r. Czyniąc więc ustalenia chociażby w zakresie osób zabitych i rannych należy zachować wyjątkową ostrożność. Nie można nawet wykluczyć – na co zwracają uwagę niektórzy publicyści – że niektóre postrzelenia osób cywilnych, spowodowane były przez innych cywili, co mogło być spowodowane ogólnym chaosem w prowadzeniu ognia oraz nieumiejętnością w obchodzeniu się z bronią.
Trudno również jednoznacznie oddzielić etapy zdarzeń z 28-29.06.1956 r., tzn. kiedy mieliśmy do czynienia jeszcze z pokojową demonstracją, atakiem na instytucje państwowe, dwustronną walką i jednostronną pacyfikacją. Wszystko to sprawia, że wydarzenia Poznańskiego Czerwca 1956 r. jako całość nie poddają się klasycznej ocenie prawno-karnej. Nie sposób ich traktować globalnie, jako jednej zbrodni komunistycznej choćby z tego powodu, że ich zaistnienie było zainspirowane buntem robotników „Cegielskiego” a później innych zakładów. W tej sytuacji koniecznym jest ocena poszczególnych segmentów działań funkcjonariuszy państwa komunistycznego, a wśród nich poszczególnych osób, oczywiście w kontekście obowiązujących przepisów prawa tak w 1956 r., jak i obecnie. Pamiętać bowiem cały czas należy, iż śledztwo ma na celu zbadanie zdarzeń określanych jako Poznański Czerwiec 1956 r. przez pryzmat nieprzedawnionych czynów w postaci zbrodni komunistycznych, a podstawowymi narzędziami ku temu muszą być jednoznaczne dowody. Na wynik tych czynności nie mogą mieć wpływu racje historyczne, czy społeczno – polityczne. Zweryfikowanych dowodów nie mogą też zastąpić przypuszczenia, domniemania, czy też nawet „powszechnie przyjęte poglądy” w jakiejś kwestii.
Jak pokazują wyniki niniejszego śledztwa, nie musi ono mieć jedynie wymiaru historycznego. W jego trakcie, Marianowi S., byłemu funkcjonariuszowi MO, postawiono zarzut, że w okresie od 30 czerwca 1956 r. do 4 lipca 1956 r., w Poznaniu, jako funkcjonariusz Komendy Dzielnicowej Milicji Obywatelskiej Poznań - Jeżyce, przekraczając swą władzę przysługującą funkcjonariuszowi na stanowisku starszego referenta sekcji operacyjnej w/w jednostki MO, w celu wymuszenia na Marianie K. – pozbawionym wolności w związku z udziałem w tzw. Wydarzeniach Poznańskich i osadzonym w areszcie w/w jednostki MO – przyznania się do popełnienia zarzucanych mu czynów i złożenia określonych wyjaśnień, znęcał się fizycznie i moralnie nad nim w ten sposób, że groził mu pozbawieniem życia przy użyciu pistoletu i uderzył go nim kilkukrotnie w głowę a następnie, wspólnie i w porozumieniu z innymi nieustalonymi funkcjonariuszami MO bił go rękoma i pałką po całym ciele, popełniając w ten sposób zbrodnię komunistyczną na szkodę wyżej wymienionego pokrzywdzonego, w formie stosowania represji polegających na naruszeniu prawa do nietykalności cielesnej i prawa do humanitarnego traktowania w trakcie pozbawienia wolności. Kwalifikując w/w czyn jako przestępstwo określone w art. 286 § 1 i art. 246 w zw. z art. 36 k.k. z 1932 r. i w zw. z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o IPN..., po wyłączeniu tej sprawy do odrębnego postępowania, skierowano przeciwko w/w akt oskarżenia do Sądu Rejonowego Poznań Grunwald – Jeżyce.
Wyrokiem z dnia 21.04.2009 r., Mariana S. uznano winnym zarzucanego mu czynu i wymierzono mu karę 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności, zawieszając jej wykonanie na okres lat 2. Wyrok ten jest prawomocny. Choć zapadł on w jednostkowej sprawie, uznać go należy za symboliczny, gdyż jak wynika z poczynionych ustaleń, wśród osób pozbawionych w jakiejkolwiek formie wolności, prawdopodobnie nad co najmniej połową z nich znęcano się, bądź ich bito.
Powyższy przypadek, zakończony prawomocnym wyrokiem, jest owocem analizy i szczegółowych badań – na co pozwolił zgromadzony materiał dowodowy – prawie 100 zdarzeń podobnego typu. W trakcie czynności gromadzono dokumenty archiwalne, analizowano akta osobowe funkcjonariuszy, przesłuchiwano pokrzywdzonych okazując im tablice poglądowe z fotografiami potencjalnych sprawców lub przesłuchiwano ich najbliższych (jeśli pokrzywdzeni nie żyją). Jak do tej pory tylko w tym jednym przypadku udało się zgromadzić odpowiednie dowody, które pozwoliły z powodzeniem zakończyć ten wątek w sądzie. Czynności w zakresie znęcania się nad zatrzymanymi uczestnikami Wydarzeń, nie zostały jednak zakończone.
Opisując specyfikę niniejszego śledztwa nie sposób nie wspomnieć o przeszkodach na jakie ono napotyka. Głównymi z nich są oczywiście rozproszenie materiałów archiwalnych w tej sprawie, śmierć świadków i pokrzywdzonych oraz potencjalnych podejrzanych, coraz słabsze – siłą rzeczy - możliwości odtwarzania przez świadków swoich przeżyć i obserwacji z 1956 r., występujące podświadome zjawisko konfabulacji a nawet celowe wręcz wprowadzanie w błąd prowadzącego śledztwo, sprowadzające się do świadomego składania fałszywych zeznań, złożył je np. były funkcjonariusz UB, który był wśród osób znajdujących się – i aktywnie działających - w oblężonym budynku WUBP w Poznaniu w dniu 28.06.1956 r. (czemu konsekwentnie zaprzeczał).
W związku z powyższym, na podstawie wyłączonych z niniejszego śledztwa materiałów Prokuratura Rejonowa Bydgoszcz Południe skierowała p-ko Konstantemu A. (były funkcjonariusz UB) akt oskarżenia o czyny z art. 233§1 k.k. a Sąd Rejonowy w Bydgoszczy skazał go na karę grzywny.
Z uwagi na wielowątkowość, stopień skomplikowania i charakter sprawy oraz liczbę potencjalnych pokrzywdzonych, których ustalenie, obok nakazu wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy, nawet w sytuacji, gdy potencjalni podejrzani nie żyją, jest jedną z cech szczególnych śledztwa prokuratora IPN, a z drugiej strony obowiązkiem wynikającym z ustawy o IPN... - terminu zakończenia niniejszego śledztwa, nie sposób określić.
Aktualnie postępowanie koncentruje się na ustalaniu i przesłuchiwaniu osób rannych podczas Wydarzeń (a w przypadku ich śmierci, ich najbliższych).
Oczywiście, pokrzywdzeni lub osoby posiadające istotną wiedzę w niniejszej sprawie, którzy nie byli do tej pory przesłuchiwani niezmiennie proszeni są o kontakt z tut. Komisją (Oddziałowa Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Poznaniu, ul. Rolna 45a, 61-487 Poznań; tel. 061-8356906).
Zważając na fakt, iż podjęte w kraju i za granicą poszukiwania filmowych nagrań dokumentujących przebieg zdarzeń Poznańskiego Czerwca 1956 r. zakończyły się jak na razie niepowodzeniem, tut. Komisja prosi o kontakt na powyższy adres lub numer telefonu osoby, które posiadałyby jakąkolwiek wiedzę również i w tej kwestii.
Śledztwo w sprawie zbrodni popełnionych przez funkcjonariuszy Służby Więziennej na więźniach Centralnego Więzienia w Rawiczu w latach 1945 – 1956. (S. 12/00/Zk)
W toku śledztwa ustalane są okoliczności śmierci więźniów na skutek bicia i torturowania przez funkcjonariuszy Służby Więziennej w Rawiczu, a także z powodu złego wyżywienia, zimna i chorób. Kolejne wątki śledztwa dotyczą psychicznego i fizycznego znęcania się nad osobami osadzonymi w tym więzieniu. Wykonywane czynności śledcze zmierzają do ustalenia wszystkich zbrodni komunistycznych, których dopuścili się funkcjonariusze Centralnego Więzienia w Rawiczu oraz ustalenia ich sprawców i pokrzywdzonych. Obecnie w sprawie tej prowadzone są kwerendy archiwalne, mające na celu odnalezienie dokumentów dot. osadzenia pokrzywdzonych w Centralnym Więzieniu w Rawiczu, znęcania się nad nimi przez funkcjonariuszy więziennych oraz ustalenia przyczyny zgonów więźniów. W przypadku ustalenia, że nad pokrzywdzonymi znęcano się także wcześniej w toku prowadzonych przeciwko nimi śledztw, materiały w tych sprawach wyłączane są do odrębnego postępowania i dalej wyjaśniane.
Śledztwo w sprawie zbrodni ludobójstwa polegającej na zamordowaniu w dniu 11 listopada 1939 r. w Wolsztynie-Bielniku, przez działających w celu wyniszczenia osób narodowości polskiej i idących na rękę władzom państwa niemieckiego członków Einsatzkommando 14/VI dowodzonego przez SS-Sturmbannführera Gerharda Flescha, 11 obywateli polskich, mieszkańców Wolsztyna i okolic. (S. 52/09/Zn)
W toku śledztwa ustalono, iż w celu zastraszenia społeczeństwa polskiego, w okresie od września do listopada 1939 r. niemieckie władze okupacyjne rozpoczęły zatrzymywanie obywateli polskich, którzy przed wojną znani byli ze swojej antyhitlerowskiej postawy i działali w patriotycznych organizacjach oraz przedstawicieli inteligencji, lekarzy, kupców, duchownych. Aresztowania objęły również ludność z Wolsztyna i okolic. Spośród wielu aresztowanych, w dniu 11 listopada 1939 r. w lasach w podwolsztyńskim Bielniku rozstrzelano 11 obywateli polskich. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż zamordowani Polacy nie popełnili żadnego przestępstwa za które mogliby ponieść konsekwencje. Wobec tych osób nie przeprowadzono żadnego prawdziwego postępowania sądowego, nie wydano wobec nich wyroków, a jedyną podstawą do pozbawienia ich życia był fakt, iż byli Polakami. Obecnie przesłuchiwani są świadkowie - członkowie rodzin pomordowanych oraz gromadzona jest dokumentacja dotycząca zarówno pokrzywdzonych jak i sprawców.
Śledztwo w sprawie zbrodni przeciwko ludzkości dokonanych w okresie od 1941 r. do 1944 r. przez funkcjonariuszy III Rzeszy wobec osób narodowości żydowskiej osadzonych w obozie w Czarkowie koło Konina, polegających na stworzeniu w tym obozie warunków życia grożących biologicznym wyniszczeniem więźniów oraz zabójstwach więźniów tego obozu. (S. 51/09/Zn)
Na podstawie zebranych materiałów ustalono, że w okresie od 1941 r. do 1942 r. niemieckie władze okupacyjne prowadziły na stacji kolejowej w Koninie prace związane z niwelacją terenu oraz rozbudową torów. Do prac tych skierowano polskich robotników, a nadto robotników narodowości żydowskiej osadzonych w obozie w Czarkowie. Więźniowie obozu w Czarkowie zamieszkiwali w barakach na terenie otoczonym drutem kolczastym, nie otrzymywali dostatecznego wyżywienia, a nadto byli zmuszani do ciężkiej pracy fizycznej poza terenem obozu. Wielu z nich umierało na skutek wycieńczenia spowodowanego głodem i ciężką pracą, nadto znęcali się nad nimi zarówno strażnicy obozowi, jak i pracownicy niemieckich przedsiębiorstw, którzy zmuszali ich do ciężkiej pracy. Na terenie obozu dokonano też zabójstwa co najmniej 12 osób narodowości żydowskiej. Obecnie przeprowadzane są w tej sprawie kwerendy archiwalne na terenie kraju. Po ich zakończeniu rozważona zostanie konieczność zwrócenia się o pomoc prawną do Centrali w Ludwigsburgu.
Śledztwo w sprawie zbrodni hitlerowskiej polegającej na dokonaniu pod koniec 1939 roku w Racocie zabójstwa co najmniej pięciu obywateli polskich. (S. 9/09/Zn).
Śledztwo prowadzone w sprawie dokonanego przez nieustalonych dotąd funkcjonariuszy hitlerowskich pod koniec 1939 roku zabójstwa co najmniej pięciu obywateli polskich przywiezionych z więzienia policyjnego w Kościanie. Ofiary zostały rozstrzelane w lesie w okolicy Racota. Przeprowadzone czynności śledcze nie doprowadziły do ustalenia bliższych okoliczności zbrodni. Postanowieniem z dnia 2.12.2009 r. śledztwo umorzono na podstawie art. 322§1 kpk – wobec niewykrycia sprawców przestępstwa.
Śledztwo w sprawie zbrodni ludobójstwa polegającej na zamordowaniu przez żołnierzy pierwszego batalionu 12 Pułku Straży Granicznej „Regiment Heyne” we wrześniu 1939 r. we wsi Obora, powiat Gniezno, 30 obywateli polskich, mieszkańców Gniezna i okolic. (S. 23/08/Zn)
W wyniku śledztwa ustalono, że ofiarami tej masowej egzekucji byli cywile, mieszkańcy Gniezna i okolic, którzy wracali po przejściu frontu, do domu. Wśród nich znalazły się również osoby, które ochotniczo wraz z oddziałami Wojska Polskiego uczestniczyły w walkach z wojskami niemieckimi w obronie pobliskiego Klecka. W czasie drogi powrotnej zostali zatrzymani przez wkraczający na te tereny oddział żołnierzy niemieckich, a następnie bez przeprowadzenia jakiegokolwiek postępowania sądowego rozstrzelani.
Przeprowadzone czynności śledcze nie doprowadziły do ustalenia bliższych okoliczności zbrodni. Postanowieniem z dnia 28.12.2009 r. śledztwo umorzono na podstawie art. 322§1 kpk – wobec niewykrycia sprawców przestępstwa.
Śledztwo w sprawie zamordowania 107 Polaków w dniu 8 grudnia 1939 r. w Bukowcu, powiat Wągrowiec przez funkcjonariuszy SS i policji niemieckiej. (S. 91/07/Zn)
W wyniku śledztwa ustalono, że ofiarami tej masowej egzekucji byli Polacy osadzeni w hitlerowskim więzieniu w Wągrowcu. Byli to aktywni przed wojną działacze społeczni, członkowie związków żołnierskich, Powstańcy Wielkopolscy oraz osoby wskazane przez miejscowych Niemców. Egzekucja nie została poprzedzona żadnym postępowaniem sądowym. Do tej pory udało się ustalić nazwiska 36 osób, które mogły być ofiarami przedmiotowej zbrodni. Obecnie trwają końcowe czynności mające na celu ustalenie i przesłuchanie osób najbliższych dla zamordowanych oraz zweryfikowanie ustalonych nazwisk ofiar egzekucji.
Śledztwo w sprawie zbrodni ludobójstwa polegającej na zamordowaniu w dniu 21 października 1939 r. w publicznej egzekucji na Rynku w Gostyniu, przez funkcjonariuszy państwa niemieckiego - członków Einsatzgruppe, 30 obywateli polskich, mieszkańców Gostynia i okolic. (S. 70/07/Zn)
W wyniku śledztwa ustalono, że ofiarami tej masowej egzekucji byli Polacy - przed wojną aktywni działacze społeczni, członkowie związków żołnierskich, Powstańcy Wielkopolscy oraz osoby wskazane przez miejscowych Niemców. Egzekucja nie została poprzedzona żadnym postępowaniem sądowym.
W sprawie tej przesłuchano szereg świadków - członków rodzin pomordowanych oraz zgromadzono przy współpracy z Centralą Ścigania Zbrodni Nazistowskich w Ludwigsburgu - dokumentację dotyczącą zarówno pokrzywdzonych jak i sprawców.
Na tej podstawie ustalono, że sprawcami tych mordów byli członkowie Einsatgruppe VI, dowodzonej przez SS - Oberführera Naumanna. Postępowanie w tej sprawie umorzono w dniu 30 marca 2009r. wobec stwierdzenia śmierci Naumanna i niewykrycia pozostałych sprawców zbrodni.
Śledztwo w sprawie egzekucji 19 obywateli polskich przeprowadzonej w dniu 20 października 1939 r. w Śremie przez oddział Einsatzkommando. (S. 26/07/Zn)
Na podstawie dotychczas zgromadzonego materiału dowodowego ustalono, że odpowiedzialnym za tę zbrodnię jest skład doraźnego sądu Einsatzkommando 14/VI, tj. jego przewodniczący Gerard Flesch, ławnik Hugo Hein i drugi ławnik, którego nazwiska nie zdołano ustalić. Z materiałów dowodowych zgromadzonych przez byłą OKBZH w Poznaniu wynikało, że Prokuratura w Lubece pod sygnaturą 2 Js 814/74 prowadziła śledztwo w sprawie rozstrzelania obywateli polskich w okręgu poznańskim przez członków oddziałów operacyjnych Grupy Operacyjnej VI. W dniu 1 września 1976 r. prokurator Prokuratury w Lubece umorzył wyżej wymienione śledztwo, nie znajdując podstaw do wniesienia aktu oskarżenia przeciwko żyjącym wówczas członkom Einsatzkommando VI. Obecnie w sprawie tej ustalane są adresy osób najbliższych dla rozstrzelanych w egzekucji z dnia 20.10.1039 r. w Śremie.
Śledztwo dotyczące zbrodni nazistowskich dokonanych na więźniach obozu koncentracyjnego Mittelbau-Dora. (S. 15/06/Zn)
Śledztwo w sprawie zbrodni nazistowskich dokonanych na więźniach obozu koncentracyjnego Mittelbau-Dora wszczęto w dniu 27.07.2006 roku. Ze zgromadzonej w sprawie dokumentacji wynika miedzy innymi, że na terenie masywu górskiego w pobliżu Nordhausen w Turyngii wydrążono podziemne korytarze, gdzie założona została w sierpniu 1943 roku fabryka zbrojeniowa, produkująca sprzęt wojenny na potrzeby zakładów lotniczych Junkersa oraz pociski rakietowe V2. W fabryce zatrudniano przede wszystkim jeńców wojennych różnych narodowości, z których około 10.000 zginęło na skutek panujących na terenie obozu warunków egzystencji, prowadzących do biologicznego wyniszczenia i śmierci, około 10.000 dalszych zaś – podczas „marszów śmierci” w czasie ewakuacji KL Dora. Świadkowie wspominają o dokonywanych przez władze obozowe egzekucjach, w których śmierć poniosło również wielu obywateli Polskich. Obecnie prowadzone są czynności mające na celu ustalenie danych osobowych byłych więźniów, przesłuchanie ich, bądź członków ich rodzin wstępujących w prawa pokrzywdzonych, w celu uzyskania materiałów procesowych w tej sprawie. Oględzinom poddany został zbiór mikrofilmów obejmujący akta prowadzonego w Niemczech śledztwa w sprawie zbrodni popełnionych w tym obozie.
Śledztwo w sprawie bezzasadnego skazania na kary śmierci oraz kary więzienia 38 osób narodowości polskiej przez niemiecki Sąd Specjalny w Poznaniu wyrokiem z dnia 3.12.1940 r. (S. 27/04/Zn)
W dniu 3.12.1940 r. nazistowski Sąd Specjalny w Poznaniu skazał 8 osób na karę śmierci i 30 osób na karę więzienia przypisując im ciężkie naruszenie pokoju w kraju. W rzeczywistości skazani ci uczestniczyli w internowaniu osób narodowości niemieckiej z terenu powiatu Wolsztyn w dniu 1.09.1939 r. W toku niniejszego śledztwa zwrócono się z wnioskiem o udzielenie pomocy prawnej do Centrali Ścigania Zbrodni Nazistowskich w Ludwigsburgu.
Śledztwo w sprawie zabójstwa w dniu 8 lipca 1943 r. w Dreźnie Bochdana W. i innych osób w wyniku wydania wyroku przez niemiecki Wyższy Sąd Krajowy w Poznaniu (Strafsenat des Oberlandesgerichts in Posen ) w dniu 31 maja 1943 r. na sesji wyjazdowej w Budziszynie w sprawie 2 J 168.42(18). (S. 71/03/Zn)
Na podstawie zebranych dowodów ustalono, że Bochdan W., Józef S., Władysław K., Władysław M., Sabina M., Antoni M., Józef Ś. i Jan K. bezprawnym wyrokiem Wyższego Sądu Krajowego w Poznaniu skazani zostali na karę śmierci. Karę wykonano w dniu 8 lipca 1943 r. w Dreźnie. W toku śledztwa zwrócono się do Centrali Ścigania Zbrodni Nazistowskich w Ludwigsburgu o ustalenie danych personalnych oraz adresów, względnie informacji o zgonie osób odpowiedzialnych za zbrodnię sądową oraz funkcjonariuszy Gestapo, którzy znęcali się nad pokrzywdzonymi w toku prowadzonego przeciwko nim śledztwa. Obecnie oczekuje się na odpowiedź Centrali.
Śledztwo w sprawie osadzenia mieszkańców Poznania i Wielkopolski w obozie wysiedleńczym w dzielnicy Główna w Poznaniu w okresie od listopada 1939r. do maja 1940 r. (S. 7/01/Zn)
Prokurator Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Poznaniu, postanowieniem z dnia 16 maja 2008r. umorzył śledztwo w sprawie zbrodni przeciwko ludzkości, polegającej na bezprawnym osadzeniu 33 tysięcy mieszkańców Poznania i Wielkopolski w obozie wysiedleńczym w dzielnicy Główna w Poznaniu w okresie od listopada 1939 r. do maja 1940 r., gdzie w celu wyniszczenia stworzono warunki życia grożące biologicznym wyniszczeniem osób tam osadzonych, popełnionej przez funkcjonariuszy państwa niemieckiego: nadburmistrza Poznania Geharda Schefflera, komendantów obozu - SS Sturmbannführera Alberta Sauera, SS Sturmbannführera Kaspara Schwarzhubera, nieustalonego SS Obersturmbannführera Schmidta oraz nieustalonych funkcjonariuszy policji i żandarmerii niemieckiej tworzących załogę w/w obozu
w stosunku do Gerharda Scheffera, Alberta Sauera, Kaspara Schwarzhubera wobec ich śmierci, a w stosunku do pozostałych sprawców wobec ich niewykrycia
Śledztwo w sprawie zbrodni popełnionych przez funkcjonariuszy SS i gestapo w latach 1939 - 1944 w Forcie VII w Poznaniu. (S. 6/01/Zn)
W trakcie śledztwa ustalono, że w więzieniu policyjnym Fort VII w Poznaniu zostało zamordowanych ponad 5000 osób. Na podstawie relacji przesłuchiwanych świadków oraz zabezpieczonych dokumentów uzupełniano istniejącą listę dotychczas ustalonych nazwisk ofiar zamordowanych w Forcie VII oraz wiedzę na temat bardzo ciężkich warunków, w jakich przebywali więzieni w Forcie VII a także okoliczności popełnionych tam zbrodni oraz ich sprawców. Obecnie kontynuowane jest ustalenie adresów żyjących, byłych więźniów Fortu VII, bądź ich najbliższych krewnych.
Śledztwo w sprawie zbrodni popełnionych w latach 1939 – 1945 wobec polskich robotników przymusowych na terenie III Rzeszy. (S 4/00/Zn).
Zatrudnionych w III Rzeszy polskich robotników przymusowych poddano policyjnemu orzecznictwu sądowemu. Wprowadzono reguły tzw. „potraktowania szczególnego” (Sonderbehandlung), które zezwalały policji niemieckiej na szybkie uśmiercanie poszczególnych osób, a nawet całych grup ludzi, w warunkach stwierdzenia poważnego zagrożenia dla bezpieczeństwa Rzeszy. Na tej podstawie zamordowano wielu Polaków za samowolne zrywanie stosunków pracy, utrzymywanie intymnych stosunków z Niemcami oraz inne drobne wykroczenia. Dokładnych danych o liczbie wyroków śmierci do chwili obecnej nie uzyskano. Postępowanie ma charakter kompleksowy i wielowątkowy. W toku postępowania zgromadzono obszerny materiał dowodowy w postaci zeznań wielu świadków, oględzin akt archiwalnych i dokumentów uzyskanych w wyniku przeprowadzenia zakrojonych na szeroką skalę kwerend archiwalnych. Na ich podstawie ustalane są dane dotyczące podstaw aresztowania polskich robotników przymusowych, procedury postępowania ze skazanymi na śmierć. W toku śledztwa kierowane są wnioski o udzielenie pomocy prawnej w sprawie karnej do właściwych prokuratur Republiki Federalnej Niemiec oraz Centrali w Ludwigsburgu. W chwili obecnej kontynuowane są kwerendy w archiwach oraz dokonywana jest analiza zgromadzonych dokumentów.
