Tom 2/2009 – cena 35,00 zł

SPIS TREŚCI

I. ARCHIWUM

• Paweł Perzyna
  Problematyka rozpoznania struktury zasobu i zespołowości akt cywilnych organów bezpieczeństwa oraz ich informatycznego opisu
• Stefan Białek
  Brakowanie i niszczenie dokumentacji SB w województwie opolskim w latach 1987–1990. Ustalenia wstępne
• Lech Graduszewski
  Sposób dokumentowania pracy operacyjnej WUBP i WUdsBP w Bydgoszczy na podstawie resortowych aktów normatywnych

II. ZASÓB ARCHIWALNY

• Anna Marcinkiewicz
  Akta dotyczące żołnierzy PSZ na Zachodzie w zasobie archiwalnym
  Instytutu Pamięci Narodowej w Warszawie

III. DŹWIĘK I OBRAZ

• Tomasz Stempowski, Konrad Ślusarski
  Zasób fotograficzny Instytutu Pamięci Narodowej i jego cechy specyficzne
• Piotr Chojnacki, Radosław Morawski
  Digitalizacja i opracowanie fotografii z zasobu Instytutu Pamięci Narodowej w systemie „ZEUS”
• Robert Chrzanowski, Anna Nadarzyńska
  Materiały audiowizualne zgromadzone w archiwum Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w Gdańsku
• Silvia Oberhack
  Dokumentacja audiowizualna w zasobie archiwalnym Urzędu Pełnomocnika Federalnego do spraw Dokumentów Służby Bezpieczeństwa Państwowego byłej NRD (BStU). Zarys problematyki

IV. DOKUMENTY

• Rafał Kościański
  Kontrola nastrojów i komentarzy wśród społeczeństwa w związku z procesami poznańskich robotników w 1956 r.
• Sebastian Pilarski
  Cele i metody ankietyzacji działaczy politycznych i funkcjonariuszy służb mundurowych II Rzeczypospolitej
• Bartłomiej Noszczak
  Polityka władz PRL wobec izolowanego biskupa Czesława Kaczmarka (1953–1956)
• Patryk Pleskot
  Zbrodnia i kara w MBP. Sprawa Edmunda Łebka
• Rafał Leśkiewicz
  Sprawa obiektowa kryptonim „Debiut”. Pierwszy Powszechny Zjazd Archiwistów Polskich w Przemyślu (1986 r.)
  w zainteresowaniu Służby Bezpieczeństwa

V. VARIA

• Marcin Kasprzycki
  Figurant „Dziki”. Sprawa Étienne’a Decaux
• Agata Stopyra
  Figurantka „Roxana”. Inwigilacja Julii Brystiger przez Służbę Bezpieczeństwa (1962–1974)

VI. RECENZJE

• Jan Paweł II w Łodzi – w dwudziestą rocznicę wizyty, red. Milena Przybysz,ks. Mieczysław Różański, Janusz Wróbel, Łódź 2007 (Stanisław Koller)
• Radosław Ptaszyński, Sędziowie Wojskowego Sądu Rejonowego w Szczecinie i ich wyroki. Studia i materiały, Szczecin 2008 (Joanna Żelazko)

VII. KRONIKA

• Trwały mit w podzielonym państwie. Obchody XX-lecia ŁotewskiegoFrontu Ludowego. Ryga 11 października 2008 r. (Patryk Pleskot)
• Konferencja „Polacy w Guberni Archangielskiej w XIX–XX wieku”. Pułtusk 4–9 grudnia 2007 r. (Przemysław Nagel)
• Konferencja „Przeszłość dla przyszłości. Masowe zabezpieczanie zasobów bibliotek i archiwów”. Kraków 13–14 października 2008 r. (Anna Włodarczyk-Sętorek)
• Konferencja „Dokumenty zniszczyć...! Proces niszczenia dokumentacji Służby Bezpieczeństwa PRL w latach 1989–1990”. Wrocław 1 grudnia 2008 r.
  (Rafał Reczek)

WYKAZ SKRÓTÓW ARCHIWALNYCH
INFORMACJA O AUTORACH
SUMMARIES

***

W zakresie opracowywania zasobu archiwalnego IPN najważniejszym problemem pozostaje kwestia rozgraniczenia i właściwego opisu zespołów archiwalnych. W przypadku akt organów bezpieczeństwa trudno jest w zasadzie mówić o zespołach archiwalnych, wytworzonych przez pojedynczą instytucję, a raczej o systemie zespołów, będących wytworem całego aparatu bezpieczeństwa PRL. Ich zbadanie zwiększa możliwości wyciągania wniosków na temat oceny wartości akt, rozmieszczenia i struktury zasobu w poszczególnych archiwach, jak i sieci archiwów, które funkcjonują w IPN.

Problematyka rozpoznania struktury zasobu i zespołowości akt
cywilnych organów bezpieczeństwa oraz ich informatycznego opisu (s. 13–52)

Wśród szeroko rozpowszechnionych w NRD sloganów propagandowych popularne było hasło: „Człowiek znajduje się w centrum...”. Tak, znajdował się „w centrum” – w centrum systemu inwigilacji, nieufności i ubezwłasnowolnienia przez państwo. Przy pomocy Ministerstwa Bezpie-czeństwa Państwowego (Ministerium für Staatssicherheit) starano się zgromadzić jak najwięcej informacji na temat obywateli, którzy byli dla komunistycznej władzy potencjalnymi przestępcami – kwestią pozostawało to, czy, kiedy i w jaki sposób zwrócą się przeciwko systemowi. Państwo i – z polecenia partii – Ministerstwo Bezpieczeństwa Państwowego NRD dążyło do utrzymywania nad obywatelami stałej kontroli, a także, na ile było to możliwe, sterowania nimi. W zależności od rozwoju sytuacji w kraju oraz na arenie międzynarodowej „bezpieka” kładła nacisk na różne sfery życia i działała ze zróżnicowaną intensywnością. Z tego powodu, rozpatrując zagadnienie specyfiki zasobu archiwalnego, należy pamiętać o kontekście historycznym. Różne metody oraz zmiany priorytetów inwigilacji przez komunistyczne organy represji można zaobserwować podczas przeglądu zasobu specjalnych nośników informacji.

Dokumentacja audiowizualna w zasobie archiwalnym Urzędu Pełnomocnika Federalnego do spraw Dokumentów
Służby Bezpieczeństwa Państwowego byłej NRD (BStU). Zarys problematyki (s. 239–250)

Swoistym paradoksem w życiu Julii Brystiger, która w latach 1945–1954 była jedną z najbardziej wpływowych postaci nie tylko w aparacie bezpieczeństwa, ale i – szerzej – w aparacie władzy Polski Ludowej był fakt, że pod koniec życia została poddana obserwacji przez aparat policyjny. Można przyjąć tezę, że tak silne zaangażowanie SB w sprawę operacyjną pod kryptonimem „Egoistka” wynikało z faktu, iż figurantka była osobą pochodzenia żydowskiego, a jednocześnie jedną z prominentnych działaczek komunistycznego aparatu represji. Wiązało się to z rozpowszechnianym w tamtym okresie stereotypem „zażydzonej bezpieki”, a także innym, ściśle z nim związanym, w myśl którego w pierwszej połowie lat pięćdziesiątych, znamienity wpływ na wydarzenia w Polsce Ludowej miał ruch syjonistyczny.

Figurantka „Roxana”. Inwigilacja Julii Brystiger przez Służbę Bezpieczeństwa (1962–1974) (s. 389–404)