Wypełniając obowiązki wynikające z ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu oraz mając na względzie udział organów państwowych i instytucji Trzeciej Rzeszy Niemieckiej i Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (oraz ich reprezentantów), w tym powoływanych przez nie struktur, partii, organizacji politycznych oraz zbrojnych, organów władzy w latach 1939–1989 (oraz ich reprezentantów), w likwidacji niepodległego bytu państwa polskiego oraz ich udział w zwalczaniu dążeń niepodległościowych, gwałceniu praw obywatelskich i praw człowieka, a także popełniane w ich imieniu zbrodnie nazistowskie, zbrodnie komunistyczne oraz inne przestępstwa stanowiące zbrodnie przeciwko pokojowi, ludzkości i/lub zbrodnie wojenne, informuję, że na terenie gminy Orla wciąż znajduje się nazwa ulicy Armii Czerwonej, będąca formą gloryfikacji zbrodniczej ideologii komunistycznej oraz wymierzonej w niepodległość Polski polityki twórcy państwa bolszewickiego Włodzimierza Lenina oraz jego następcy Józefa Stalina.
Zdajemy sobie sprawę z faktu, iż nazwa ta nadana została przed 1989 rokiem, kiedy zarówno oblicze, charakter, jak i rola tych struktur w dziejach Polski były przedmiotem szczególnie intensywnej kampanii propagandowej i manipulacji historycznych.
Dzisiejsza wiedza historyczna i zachowane źródła w sposób oczywisty nie pozwalają na przejście nad tym faktem do porządku dziennego. Armia Czerwona (nazwy tej używano w latach 1918–1946) została utworzona w 1918 roku jako siła zbrojna budowanego przez bolszewików państwa. Jej oddziały były głównym narzędziem wprowadzania systemu komunistycznego i podporządkowywania innych narodów państwu stworzonemu przez partię kierowaną przez Lenina.
W latach 1919–1920 Polska toczyła przeciw Armii Czerwonej wojnę o niepodległość i granice, stawiając opór zagrożeniom, jakie stwarzała ona dla niepodległości oraz wolności tak narodu polskiego, jak i innych narodów europejskich.
Dokonana siłami Armii Czerwonej agresja na Polskę, rozpoczęta 17 września 1939 roku, była ukierunkowana na likwidację polskiej państwowości. Sowiecka okupacja w latach 1939–1941 to okres masowych zbrodni (ich symbolem jest m.in. Zbrodnia Katyńska), represji oraz deportacji polskiej ludności.
Również w latach 1944–1945 w całym kraju Armia Czerwona zaznaczyła swój szlak licznymi przejawami gwałtu i bezprawia, dotykającymi obywateli polskich. Ziemie polskie stały się przedmiotem rabunku i dewastacji, dokonywanych przez wyspecjalizowane oddziały sowieckie, wywożące dobra ruchome i elementy infrastruktury do ZSRR. Wbrew nadziejom wielu Polaków, oczekujących odbudowy wolnego kraju po likwidacji okupacji niemieckiej, Armia Czerwona nie przyniosła wyzwolenia. Stała się siłą, która zapewniła ochronę dla realizacji wobec Polski polityki Stalina, ukierunkowanej na pełne podporządkowanie kraju i budowę w nim systemu komunistycznego. Jej obecność w Polsce uniemożliwiła odbudowę niepodległego Państwa Polskiego w latach 1944–1945. Dokonane pod jej ochroną przejęcie władzy przez administrację PKWN i jego następców oznaczało uderzenie w suwerenne i legalne instytucje Rzeczypospolitej Polskiej (w czasie wojny przebywające na uchodźstwie) oraz reprezentujące je podziemne struktury władzy cywilnej (Delegatura Rządu) i wojskowej (Armia Krajowa) w kraju.
Zajęcie ziem polskich przez Armię Czerwoną w latach 1944–1945, mimo że oznaczało koniec okupacji niemieckiej, zapoczątkowało zarazem nowy okres martyrologii narodu polskiego, zaznaczony setkami tysięcy pomordowanych, więzionych i wysyłanych do obozów koncentracyjnych na terenie Polski i ZSRR.
Utrzymywanie tego rodzaju nazwy jest nie do pogodzenia z szacunkiem dla dorobku walki Polaków o wolność obywatela i niezawisłość Państwa oraz z pamięcią ofiar systemu sowieckiego w XX wieku.
Przypominając zapis artykułu 13 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., zakazujący istnienia partii politycznych i innych organizacji odwołujących się w swoich programach do totalitarnych metod i praktyk działania nazizmu, faszyzmu i komunizmu, oraz art. 256 Kodeksu Karnego, zakazujący „publicznego propagowania faszystowskiego lub innego totalitarnego ustroju państwa”, pragnę zwrócić uwagę, że utrzymywanie tego rodzaju nazw w niepodległej Polsce jest sprzeczne z porządkiem prawnym Rzeczypospolitej Polskiej, a jednocześnie jest działaniem niewychowawczym, pochwałą zbrodniczych ideologii i działalności wymierzonej w niepodległość Ojczyzny.
W związku z powyższym apeluję do władz gminy Orla o podjęcie niezwłocznych działań, ukierunkowanych na jak najszybsze dokonanie zmiany nazwy, która utrwala zafałszowany obraz najnowszych dziejów Polski.
Jednocześnie informuję, że w zgodzie z § 2, ust. 2 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 listopada 2000 roku „nie pobiera się opłaty za wydanie dowodu osobistego od osób zobowiązanych do wymiany dowodu osobistego z powodu administracyjnej zmiany nazwy miejscowości, nazwy ulicy lub numeru domu”. Dotychczasowa praktyka wielu samorządów pozwalała na wprowadzenie nawet kilkuletniego okresu przejściowego, w którym obowiązują równolegle dwie nazwy, co pozwala mieszkańcom lub firmom działającym na danym terenie na rozłożenie w czasie i ominięcie ewentualnych dodatkowych kosztów związanych ze zmianami adresowymi.
(-) Franciszek Gryciuk
Zastępca Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej
