Wypełniając obowiązki wynikające z ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu oraz mając na względzie udział organów państwowych i instytucji Trzeciej Rzeszy Niemieckiej i Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (oraz ich reprezentantów), w tym powoływanych przez nie struktur, partii, organizacji politycznych oraz zbrojnych, organów władzy w latach 1939–1989 (oraz ich reprezentantów), w likwidacji niepodległego bytu państwa polskiego oraz ich udział w zwalczaniu dążeń niepodległościowych, gwałceniu praw obywatelskich i praw człowieka, a także popełniane w ich imieniu zbrodnie nazistowskie, zbrodnie komunistyczne oraz inne przestępstwa stanowiące zbrodnie przeciwko pokojowi, ludzkości i/lub zbrodnie wojenne, informuję, że na terenie gminy Choroszcz wciąż znajduje się ulica Zygmunta Berlinga, będąca w swej istocie formą gloryfikacji osoby, która dobrowolnie i z zaangażowaniem stała się współpracownikiem NKWD i narzędziem polityki Józefa Stalina wymierzonej w niepodległość Polski.
Zdajemy sobie sprawę z faktu, iż nazwa ta została nadana przed 1989 rokiem, kiedy zarówno biografie działaczy komunistycznych, jak początki nowego systemu władzy, jego charakter oraz rzeczywiste oblicze były przedmiotem szczególnie intensywnej kampanii propagandowej i manipulacji historycznych. Skutkiem tego do dziś niejednokrotnie znacznej części społeczeństwa brakuje świadomości co do rzeczywistej roli w dziejach Polski Zygmunta Berlinga (1896–1980), który realizując osobiste ambicje nie wahał się podjąć czynnej współpracy z NKWD przeciw Rządowi RP i Wojsku Polskiemu. Wbrew rozkazom swoich przełożonych zdezerterował z WP i ponownie zgłosił się do dyspozycji Stalina, za co został zdegradowany ze stopnia podpułkownika WP i zaocznie skazany na śmierć. Mianowany przez Stalina generałem, czynnie realizował jego politykę wymierzoną w niepodległość Polski, licząc na odegranie decydującej roli w nowym państwie (nawet jeśli będzie republiką w ramach ZSRR). Warto podkreślić, że od dawna są dostępne (i opublikowane) dokumenty polskie i sowieckie, które jednoznacznie obalają legendy na temat ukarania Berlinga za rzekomo samowolną operację forsowania Wisły w czasie Powstania Warszawskiego. Decyzja o jego odsunięciu z dowództwa armii zapadła wcześniej, a operacja uchwycenia przyczółków na Wiśle była częścią działań zaplanowanych przez sowieckie dowództwo frontu i bynajmniej nie miała na celu pomocy Powstaniu. Należy także zaznaczyć, że rzeczowa ocena postaci Berlinga oraz jego roli w polityce Stalina wobec Polski nie narusza w żadnym wymiarze szacunku i pamięci o zwykłych żołnierzach polskich jednostek wojskowych, walczących na szlaku bojowym od Lenino do Wału Pomorskiego, Berlina i Łużyc w latach 1943–1945. Nie mieli oni bowiem żadnego wpływu ani na podejmowane przez sowieckiego dyktatora decyzje o obsadzie stanowisk dowódczych, ani też na sposób wykorzystywania ich walki i poświęcenia dla celów politycznych. W załączeniu dodajemy notę historyczną na temat biografii Zygmunta Berlinga.
Nazwa ulicy wciąż utrwala tezy propagandy politycznej z okresu prowadzonej w okresie PRL indoktrynacji społeczeństwa i siłą rzeczy stanowi wyraz lekceważenia pamięci ofiar totalitaryzmów oraz braku szacunku dla dorobku walki Polaków o wolność obywatela i niezawisłość Państwa w XX wieku.
Przypominając zapis artykułu 13 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., zakazujący istnienia partii politycznych i innych organizacji odwołujących się w swoich programach do totalitarnych metod i praktyk działania nazizmu, faszyzmu i komunizmu, oraz art. 256 Kodeksu Karnego, zakazujący „publicznego propagowania faszystowskiego lub innego totalitarnego ustroju państwa”, pragnę zwrócić uwagę, że utrzymywanie tego rodzaju nazw oraz „miejsc pamięci” w niepodległej Polsce jest sprzeczne z porządkiem prawnym Rzeczypospolitej Polskiej, a jednocześnie jest działaniem niewychowawczym, pochwałą zbrodniczych ideologii i zdrady Ojczyzny.
W związku z powyższym apeluję do władz gminy Choroszcz o podjęcie niezwłocznych działań, ukierunkowanych na jak najszybsze dokonanie zmiany nazwy, która utrwala zafałszowany obraz najnowszych dziejów Polski.
Jednocześnie informuję, że w zgodzie z § 2, ust. 2 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 listopada 2000 roku „nie pobiera się opłaty za wydanie dowodu osobistego od osób zobowiązanych do wymiany dowodu osobistego z powodu administracyjnej zmiany nazwy miejscowości, nazwy ulicy lub numeru domu”. Dotychczasowa praktyka wielu samorządów pozwalała na wprowadzenie nawet kilkuletniego okresu przejściowego, w którym obowiązują równolegle dwie nazwy, co pozwala mieszkańcom lub firmom działającym na danym terenie na rozłożenie w czasie i ominięcie ewentualnych dodatkowych kosztów związanych ze zmianami adresowymi.
(-) Franciszek Gryciuk
Zastępca Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej
