Wypełniając obowiązki wynikające z ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu oraz mając na względzie udział organów państwowych i instytucji Trzeciej Rzeszy Niemieckiej i Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (oraz ich reprezentantów), w tym powoływanych przez nie struktur, partii, organizacji politycznych oraz zbrojnych, organów władzy w latach 1939–1989 (oraz ich reprezentantów), w likwidacji niepodległego bytu państwa polskiego oraz ich udział w zwalczaniu dążeń niepodległościowych, gwałceniu praw obywatelskich i praw człowieka, oraz popełniane w ich imieniu zbrodnie nazistowskie, zbrodnie komunistyczne oraz inne przestępstwa stanowiące zbrodnie przeciwko pokojowi, ludzkości i/lub zbrodnie wojenne, informuję, że na terenie gminy Kępno wciąż znajdują się nazwy ulic, będące w swej istocie formą gloryfikacji zbrodniczej ideologii komunistycznej i polityki Józefa Stalina, wymierzonej w niepodległość Polski. Są to:
Zdajemy sobie sprawę z faktu, iż nazwy te nadane zostały przed 1989 rokiem, kiedy zarówno początki nowego systemu władzy, jego charakter oraz rzeczywiste oblicze, jak i biografie działaczy komunistycznych, były przedmiotem szczególnie intensywnej kampanii propagandowej i manipulacji historycznych. Skutkiem tego do dziś znacznej części społeczeństwa brakuje niejednokrotnie świadomości co do rzeczywistej roli poszczególnych osób i wydarzeń w dziejach Polski.
W odniesieniu do Polskiej Partii Robotniczej i Gwardii Ludowej ramowe informacje historyczne przesyłam w załączeniu.
Nazwy ulic Manifestu Lipcowego (1944) oraz PKWN są upamiętnieniem utworzonego pod osobistym nadzorem Stalina Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego. PKWN został faktycznie utworzony 20 lipca 1944 roku w Moskwie. Przewiezienie jego członków drogą lotniczą do Polski i uznanie PKWN przez ZSRR za oficjalne polskie władze na ziemiach zajętych przez Armię Czerwoną zapoczątkowało budowę nowego, stalinowskiego systemu władzy w Polsce.
Dokonane pod ochroną Armii Czerwonej objęcie władzy przez administrację PKWN pociągnęło za sobą uderzenie w suwerenne i legalne instytucje Rzeczypospolitej Polskiej (w czasie wojny przebywające na uchodźstwie) oraz reprezentujące je podziemne struktury władzy cywilnej (Delegatura Rządu) i wojskowej (Armia Krajowa) w kraju. Struktury władzy PKWN budowano faktycznie na gruzach II Rzeczypospolitej i Polskiego Państwa Podziemnego, bezwzględnie i krwawo likwidowanego siłami NKWD i Armii Czerwonej oraz wojska i formacji podległych resortowi Bezpieczeństwa Publicznego. Na podstawie represyjnych dekretów PKWN skazywano na śmierć i wykonywano wyroki na ludziach walczących o suwerenność Polski, bohaterach cywilnych struktur Państwa Podziemnego, żołnierzach Armii Krajowej i innych organizacji niepodległościowych.
Pełna zależność od ZSRR zarówno PKWN, jak i kolejnych rządów w okresie PRL, oznaczała realizację priorytetów polityki sowieckiej, z reguły wbrew interesom polskich obywateli i polskiej racji stanu. Immanentnymi cechami zapoczątkowanego przez PKWN systemu były likwidacja gospodarki wolnorynkowej, gwałcenie swobód obywatelskich oraz liczne – w myśl dzisiaj obowiązującego prawa nie podlegające przedawnieniu – zbrodnie (w tym mordy sądowe), popełniane pod osłoną instytucji państwowych PRL.
Ulica 21 stycznia (1945 roku), upamiętniając wkroczenie do Kępna oddziałów Armii Czerwonej, spełnia w swym wyrazie podobną funkcję jak ulica Manifestu Lipcowego. Dzisiejsza wiedza historyczna i zachowane źródła w sposób oczywisty nie pozwalają traktować takiej daty jako rocznicy wyzwolenia. Wiadomo, że w całym kraju Armia Czerwona zaznaczyła swój szlak licznymi przejawami gwałtu i bezprawia, dotykającymi także obywateli polskich, a ziemie polskie stały się przedmiotem rabunku i dewastacji, dokonywanych przez wyspecjalizowane oddziały sowieckie, wywożące dobra ruchome i elementy infrastruktury do ZSRR. Wbrew nadziejom wielu Polaków, oczekujących odbudowy wolnego kraju po likwidacji okupacji niemieckiej, Armia Czerwona stała się siłą, która zapewniła ochronę dla realizacji wobec Polski polityki Stalina, ukierunkowanej na pełne podporządkowanie kraju i budowę w nim systemu komunistycznego. Jej obecność w Polsce uniemożliwiła odbudowę niepodległego Państwa Polskiego w latach 1944–1945. Zajęcie ziem polskich przez Armię Czerwoną zapoczątkowało zarazem nowy okres martyrologii narodu polskiego, zaznaczony setkami tysięcy pomordowanych, więzionych i wysyłanych do obozów koncentracyjnych na terenie Polski i ZSRR.
W załączeniu przesyłamy także noty historyczne na temat Karola Świerczewskiego, Jana Krasickiego, Hanny Szapiro („Sawickiej”).
Warto przy tym zauważyć, iż rzeczowa ocena takich postaci, jak gen. Świerczewski, oraz jego służby dla państwa sowieckiego nie narusza w żadnym wymiarze szacunku i pamięci o zwykłych żołnierzach polskich jednostek wojskowych, walczących i poległych na szlaku bojowym od Lenino do Wału Pomorskiego, Berlina i Łużyc w latach 1943–1945. Nie mieli oni bowiem żadnego wpływu ani na podejmowane przez Stalina decyzje o obsadzie stanowisk dowódczych, ani też na sposób wykorzystywania ich walki i poświęcenia, a także pamięci o poległych, dla sowieckich celów politycznych.
Wymienione nazwy wciąż utrwalają tezy propagandy politycznej z okresu prowadzonej w PRL indoktrynacji społeczeństwa i siłą rzeczy stanowią wyraz lekceważenia pamięci ofiar totalitaryzmów oraz braku szacunku dla dorobku walki Polaków o wolność obywatela i niezawisłość Państwa w XX wieku.
Przypominając zapis artykułu 13 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., zakazujący istnienia partii politycznych i innych organizacji odwołujących się w swoich programach do totalitarnych metod i praktyk działania nazizmu, faszyzmu i komunizmu, oraz art. 256 Kodeksu Karnego, zakazujący „publicznego propagowania faszystowskiego lub innego totalitarnego ustroju państwa”, pragnę zwrócić uwagę, że utrzymywanie tego rodzaju nazwy w niepodległej Polsce jest sprzeczne z porządkiem prawnym Rzeczypospolitej Polskiej, a jednocześnie jest działaniem niewychowawczym, pochwałą zbrodniczych ideologii
i zdrady Ojczyzny.
W związku z powyższym apeluję do władz gminy Kępno o poważne potraktowanie powyższej problematyki jako ważnego elementu budowy świadomości społeczeństwa obywatelskiego i o podjęcie niezwłocznych działań, ukierunkowanych na jak najszybsze dokonanie zmian nazw, które nie licują z szacunkiem dla pamięci o ofiarach komunizmu oraz utrwalają zafałszowany obraz najnowszych dziejów Polski.
Jednocześnie informuję, że w zgodzie z § 2, ust. 2 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 listopada 2000 roku „nie pobiera się opłaty za wydanie dowodu osobistego od osób zobowiązanych do wymiany dowodu osobistego z powodu administracyjnej zmiany nazwy miejscowości, nazwy ulicy lub numeru domu”. Dotychczasowa praktyka wielu samorządów pozwalała na wprowadzenie nawet kilkuletniego okresu przejściowego, w którym obowiązują równolegle dwie nazwy, co pozwala mieszkańcom lub firmom działającym na danym terenie na rozłożenie w czasie i ominięcie ewentualnych dodatkowych kosztów związanych ze zmianami adresowymi.
(-) Janusz Kurtyka
Prezes Instytutu Pamięci Narodowej
