Wypełniając obowiązki wynikające z ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu oraz mając na względzie udział organów państwowych i instytucji Trzeciej Rzeszy Niemieckiej i Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (oraz ich reprezentantów), w tym powoływanych przez nie struktur, partii, organizacji politycznych oraz zbrojnych, organów władzy w latach 1939–1989 (oraz ich reprezentantów), w likwidacji niepodległego bytu państwa polskiego oraz ich udział w zwalczaniu dążeń niepodległościowych, gwałceniu praw obywatelskich i praw człowieka, a także popełniane w ich imieniu zbrodnie nazistowskie, zbrodnie komunistyczne oraz inne przestępstwa stanowiące zbrodnie przeciwko pokojowi, ludzkości i/lub zbrodnie wojenne, informuję, że na terenie gminy Jaraczewo wciąż znajduje się ulica 22 Lipca (1944 r.), będąca w swej istocie formą gloryfikacji wymierzonej przeciw Polsce polityki Stalina oraz zbrodniczej ideologii komunistycznej i jej reprezentantów.
Zdajemy sobie sprawę z faktu, iż nazwa ta nadana została przed 1989 rokiem, kiedy zarówno początki władzy komunistycznej, jak i jej charakter oraz rzeczywiste oblicze były przedmiotem szczególnie intensywnej kampanii propagandowej i manipulacji historycznych. Skutkiem tego do dziś znacznej części społeczeństwa brakuje niejednokrotnie świadomości co do rzeczywistej roli tego i wielu innych wydarzeń w dziejach Polski.
Nazwa 22 Lipca (1944 r.) jest upamiętnieniem wylansowanej przez propagandę (choć nie prawdziwej) daty powstania Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego, ogłoszonej w PRL państwowym „Świętem Odrodzenia Polski”. Utworzenie PKWN (faktycznie dokonane w Moskwie, pod osobistym nadzorem Józefa Stalina) i jego uznanie przez ZSRR za oficjalne polskie władze na ziemiach zajętych przez Armię Czerwoną, zapoczątkowało budowę nowego, stalinowskiego systemu władzy w Polsce. Dokonane pod ochroną Armii Czerwonej objęcie władzy przez administrację PKWN oznaczało uderzenie w suwerenne i legalne instytucje Rzeczypospolitej Polskiej (w czasie wojny przebywające na uchodźstwie) oraz reprezentujące je podziemne struktury władzy cywilnej (Delegatura Rządu) i wojskowej (Armia Krajowa) w kraju. Struktury władzy PKWN budowano na gruzach II Rzeczypospolitej i Polskiego Państwa Podziemnego, bezwzględnie i krwawo likwidowanego siłami NKWD i Armii Czerwonej oraz przede wszystkim formacji podległych Ministerstwu Bezpieczeństwa Publicznego (UB, MO, KBW). Pełna zależność od ZSRR, zarówno PKWN, jak i kolejnych rządów w okresie PRL, oznaczała realizację priorytetów polityki sowieckiej, z reguły wbrew interesom polskich obywateli i polskiej racji stanu. Immanentnymi cechami zapoczątkowanego przez PKWN systemu były likwidacja gospodarki wolnorynkowej, gwałcenie swobód obywatelskich oraz liczne – w myśl dzisiaj obowiązującego prawa nie podlegające przedawnieniu – zbrodnie (w tym mordy sądowe), popełniane pod osłoną instytucji państwowych PRL.
Nazwa ta siłą rzeczy stanowi wyraz lekceważenia pamięci ofiar totalitaryzmów oraz braku szacunku dla dorobku walki Polaków o wolność obywatela i niezawisłość Państwa w XX wieku.
Przypominając zapis artykułu 13 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., zakazujący istnienia partii politycznych i innych organizacji odwołujących się w swoich programach do totalitarnych metod i praktyk działania nazizmu, faszyzmu i komunizmu, oraz art. 256 Kodeksu Karnego, zakazujący „publicznego propagowania faszystowskiego lub innego totalitarnego ustroju państwa”, pragnę zwrócić uwagę, że utrzymywanie tego rodzaju nazw oraz „miejsc Pamięci” w niepodległej Polsce jest sprzeczne z porządkiem prawnym Rzeczypospolitej Polskiej, a jednocześnie jest działaniem niewychowawczym, pochwałą zbrodniczych ideologii i zdrady Ojczyzny.
W związku z powyższym apeluję do władz gminy Jaraczewo o podjęcie niezwłocznych działań, ukierunkowanych na jak najszybsze dokonanie zmian nazwy, która utrwala zafałszowany obraz najnowszych dziejów Polski.
Jednocześnie informuję, że w zgodzie z § 2, ust. 2 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 listopada 2000 roku „nie pobiera się opłaty za wydanie dowodu osobistego od osób zobowiązanych do wymiany dowodu osobistego z powodu administracyjnej zmiany nazwy miejscowości, nazwy ulicy lub numeru domu”. Dotychczasowa praktyka wielu samorządów pozwalała na wprowadzenie nawet kilkuletniego okresu przejściowego, w którym obowiązują równolegle dwie nazwy, co pozwala mieszkańcom lub firmom działającym na danym terenie na rozłożenie w czasie i ominięcie ewentualnych dodatkowych kosztów związanych ze zmianami adresowymi.
(-) Janusz Kurtyka
Prezes Instytutu Pamięci Narodowej
