W dniach od 31 lipca do 15 sierpnia 1955 roku, w cieniu dopiero co oddanego do użytku Pałacu Kultury i Nauki, odbywał się w Warszawie V Światowy Festiwal Młodzieży i Studentów. Dla wielu młodych Polaków było to niezapomniane doświadczenie kontaktu z rówieśnikami o innych korzeniach kulturowych i odmiennym stylu życia. Atmosfera festiwalu wyraźnie kontrastowała z narzucanymi w okresie stalinizmu formami dyskusji, spotkań, wreszcie zabawy, co było niewątpliwie zasługą – wówczas często egzotycznych – gości.
W imprezie brały udział grupy młodzieży z całej Polski. Wyjazd na nią był nagrodą za dobrą naukę i wydajną pracę. Oczywiście nie bez znaczenia była postawa polityczna. Opinie w tej sprawie ferował najczęściej Związek Młodzieży Polskiej, który był – jak byśmy dziś powiedzieli – młodzieżową przybudówką PZPR. Dla Warszawiaków natomiast udział w imprezach festiwalowych nie stanowił problemu, ponieważ miały one charakter otwarty.
Jednak nad właściwym zachowaniem się uczestników i spokojnym przebiegiem festiwalowych imprez czuwało nie tylko ZMP. Jak udowadnia prezentowany dokument, już od końca maja 1955 roku trwały w Komitecie ds. Bezpieczeństwa Publicznego (spadkobierca MBP) prace nad operacyjnym zabezpieczeniem V Światowego Festiwalu Młodzieży i Studentów. Obawiano się bowiem, że „Ośrodki wywiadowcze państw kapitalistycznych, wrogie podziemie i różne element reakcyjne w kraju będą usiłowały przeciwdziałać tej wielkiej i patriotycznej manifestacji i wykorzystać możliwość przyjazdu i kontaktu dla celów szpiegowskich”. Jako środki zapobieżenia tym niepożądanym zjawiskom zastosowano wzmożoną pracę operacyjną oraz wykluczenie z grona uczestników Festiwalu osób niepewnych (zob. Dok. 1).
W czasie trwania Festiwalu, do jego bezpośredniego „zabezpieczenia” rzucono wszystkich agentów z Wydziału „B” (obserwacja) Urzędu Bezpieczeństwa miasta stołecznego Warszawy. Podobnie bywało corocznie przy okazji świąt państwowych, zwłaszcza 1 maja i 22 lipca. Jednak ponad dwutygodniowa akcja „zabezpieczania” festiwalu spowodowała czasowe wstrzymanie rutynowych prac obserwacyjnych prowadzonych w innych środowiskach (Dok. 2).
Oba dokumenty znajdują się w Archiwum IPN pod sygn. IPN 0886/40.
