„Bój ze stonką”

Na przełomie lat 40-tych i 50-tych poszukiwanie wrogów „demokratycznego” ustroju objęło praktycznie całe społeczeństwo polskie. Nikogo nie chroniły już, ani wypełnienie wymogów dotychczasowych amnestii, ani nawet przynależność do rządzących partii politycznych, w tym PZPR. W celu uzasadnienia terroru powszechnego resort bezpieczeństwa posługiwał się hasłami brzmiącymi obecnie coraz bardziej kuriozalnie i nierealnie. Jednym z pretekstów do dalszego „wzmożenia czujności” i rozbudowy agentury w środowiskach wiejskich stała się akcja zwalczania stonki ziemniaczanej, zrzucanej rzekomo przez samoloty amerykańskie w ramach działalności dywersyjnej. Abstrahując od ocierających się o śmieszność wskazówek dotyczących walki z nowym niebezpieczeństwem, trzeba wyraźnie stwierdzić, iż podjęte wówczas działania operacyjne skutkowały konkretnymi aktami represji – tak w postaci kar pieniężnych jak i kar więzienia.

Warszawa, dnia 18.08.1951 r.
ściśle tajne

Rzeczpospolita Polska
Ministerstwo
Bezpieczeństwa Publicznego

DO
SZEFÓW WOJEWÓDZKICH I POWIATOWYCH
URZĘDÓW BEZPIECZEŃSTWA PUBLICZNEGO

1. Od dwóch lat prowadzi się w Polsce walkę ze stonką ziemniaczaną, którą wywiad amerykański przerzucił nasze tereny dla zniszczenia pól kartoflanych i wywołania trudności aprowizacyjnych. W roku 1951 stwierdzono ponad 26 000 ognisk stonki tj. dwukrotnie więcej niż w zeszłym roku. Stonka rozprzestrzenia się na nowe województwa i powiaty. Nie opanowanie stonki spowoduje ogromne straty dla kraju. Zwalczanie stonki jest możliwe. Wymaga ono jednak poważnej mobilizacji ludności i aparatu powiatowych i gminnych Rad Narodowych. Na czele akcji zwalczania stonki stoi Komisja Rządowa. W województwach, powiatach i gminach za akcję odpowiedzialne są Prezydia Rad Narodowych. W województwach i powiatach pełnomocnikami do tej akcji są kierownicy i instruktorzy stacji ochrony roślin. Na gromadach wyznaczani są specjalni kontrolerzy spośród ludności. Na ludność został nałożony obowiązek brania udziału w lustracjach pól ziemniaczanych. O osobach uchylających się od tego obowiązku zawiadamiać należy Prezydia Powiatowych Rad Narodowych, które wymierzają kary administracyjne.

2. W bieżącym roku akcja walki ze stonką ziemniaczaną będzie kosztowała 30 mln. złotych. W samym województwie poznańskim zużyto już ponad 2 miliony roboczo-dniówek. Stwierdzonych zostało szereg wypadków świadczących o sabotowaniu akcji zwalczania stonki, a mianowicie:

   • Do województwa koszalińskiego dostarczono do zwalczania stonki niekompletny sprzęt.
   • W gromadzie Gniewki pow. Inowrocław woj. Bydgoszcz, kontroler gminny składał fałszywe raporty o rzekomym nie wykryciu stonki, podczas gdy w rzeczywistości lustracje nie odbywały się.
   • Notowane są fakty nawoływań księży do wstrzymywania się od poszukiwań stonki w niedzielę. Najwięcej ognisk znaleziono w majątkach PGR i spółdzielniach produkcyjnych.
   • Stwierdzono wiele wypadków usuwania wiech oznaczających ogniska stonki.
   • W woj. Bydgoskim aresztowano chłopa, który dopuścił się do zupełnego zniszczenia swego pola przez stonkę, nikomu nie meldując. Fakt ukrywania ognisk stonki stwierdzono też w powiecie Drawsko.
   • W całym woj. rzeszowskim stwierdzono w ogóle tylko jedno ognisko i to w odległości 20 km od granicy radzieckiej. Stonka mogła być tam tylko celowo zawleczona dla zarażenia pól radzieckich. W woj. olsztyńskim znaleziono również stonkę w odległości 12 km od granicy radzieckiej, niewątpliwie również celowo zawleczoną.

3. Przed organami bezpieczeństwa staje poważne zadanie zwalczania sabotażu w akcji przeciwstonkowej. W związku z tym należy:

   • Zapoznać się niezwłocznie z przebiegiem akcji zwalczania stonki na swoim terenie, z wszelkimi instrukcjami posiadanymi przez Rady Narodowe oraz z obliczem politycznym osób zatrudnionych w akcji przeciwstonkowej. W bieżącym roku przegląd wszystkich pół ziemniaczanych powinien się odbyć dwa razy w sierpniu i raz we wrześniu.
   • Dokładnie obserwować pracę pełnomocników do zwalczania stonki ziemniaczanej. O wszelkich przejawach niedbalstwa lub nieumiejętności ze strony tego aparatu w organizowaniu akcji zwalczania stonki niezwłocznie zawiadamiać Prezydium odnośnej Rady Narodowej oraz Powiatowy, względnie Wojewódzki Komitet Partii. W każdym wypadku stwierdzenia sabotażu reagować zgodnie z ogólnymi wytycznymi, co do zwalczania tego rodzaju wrogiej działalności. Nastawić niezwłocznie sieć agenturalno – informacyjną pracującą po linii wsi dla ujawnienia wypadków sabotażu. Zadania te powtarzać na każdym spotkaniu, tak ażeby Urzędy zabezpieczyły sobie obfity dopływ informacji.
   • Agentura tkwiąca we wrogich środowiskach wiejskich, rozpracowująca konkretne wrogie grupy powinna być specjalnie nastawiona na stwierdzanie, czy grupy te nie nastawiają się na zwalczanie akcji przeciwstonkowej.
   • Zawerbować specjalną agenturę wśród kontrolerów, instruktorów ochrony roślin i innych zatrudnionych w akcji zwalczania stonki oaz nawiązać kontakty poufne z członkami Partii dla ujawnienia wypadków sabotażu i niedbalstwa w akcji przeciwstonkowej.
   • Spowodować nastawienie sieci informacyjnej i osób zaufanych MO.
   • Na wypadki niedbalstwa należy niezwłocznie reagować powodując nakładanie kar administracyjnych na winnych. W akcji przeciwstonkowej szczególnie niezbędne jest natychmiastowe reagowanie. Jedynie w wypadkach, gdzie ukaranie sprawcy mogłoby spowodować rozkonspirowanie sprawy, albo poważnego zaczepienia o charakterze sabotażowym, można postąpić inaczej. W każdym razie Urząd zobowiązany jest tak poprowadzić sprawę, ażeby nie powstała szkoda dla gospodarki. Począwszy od dnia 25 sierpnia do 26 września 1951 r. Szefowie PUBP winni wysyłać specjalne meldunki dekadowe do WUBP o wykonaniu niniejszej instrukcji. Naczelnicy Wydziałów IV winni wysyłać do Dyrektora Departamentu IV MBP raporty dekadowe, począwszy od dnia 31 sierpnia 1951 r. Wszystkie raporty winny uwzględniać w pierwszym rzędzie objawy wrogiej działalności i przedsięwzięcia Urzędu. Najbliższe tygodnie zadecydują o powodzeniu akcji. W związku z tym działalność UBP musi być szybka i bezzwłoczna.
   V-DYREKTOR DEPARTAMENTU IV MBP
   /-/ B. KONIECZNY ppłk