W 1948 r. nastąpiło przyspieszenie procesu stalinizacji Polski, w ramach którego władze komunistyczne próbując narzucić jedyny oficjalny model ideologiczny i wyeliminować wszelkie formy oporu, uderzyły w Kościół katolicki. Jedną z form tej walki, była m.in. próba tworzenia podziałów wśród duchowieństwa i wiernych.
Powstała w 1945 r. grupa katolików świeckich, wywodzących się w większości z przedwojennej "Falangi" i okupacyjnej Konfederacji Narodu, skupiona była wokół osoby Bolesława Piaseckiego i tygodnika "Dziś i Jutro". Miała ona przy poparciu PZPR, pełnić funkcję jedynego pośrednika w kontaktach między władzą a Kościołem, jak również zmonopolizować działalność środowisk inteligencji katolickiej. Z drugiej strony, w czasie podejmowania przez władzę decyzji uderzających w Kościół, wspierała je propagandowo. W 1951 r. środowisko to przyjęło oficjalną nazwę Stowarzyszenia PAX (formalne zarejestrowanie nastąpiło w kwietniu 1952 r.).
Już jednak w tym samym roku doszło do pierwszych poważnych sporów, kiedy to grupa młodych działaczy z Tadeuszem Mazowieckim i Januszem Zabłockim na czele, wystąpiła m.in. przeciw lansowanym przez Piaseckiego poglądom “totalizmu światopoglądowego” oraz z żądaniami demokratyzacji w kierowaniu PAX-em. Wówczas konflikt został zażegnany i "młodzi" pozostali jeszcze w Stowarzyszeniu.
W grudniu 1954 r. Piasecki opublikował książkę pt. Zagadnienia istotne, w której zawarł własną wizję miejsca katolików u boku władzy komunistycznej. Pół roku później watykańska Kongregacja Św. Oficjum wpisała ją wraz z tygodnikiem "Dziś i Jutro" na indeks, za niezgodne z prawdą przedstawianie sytuacji Kościoła w Polsce oraz zacieranie różnic między marksizmem a religią katolicką. Po interwencjach w Watykanie bp Michała Klepacza, przewodniczącego Konferencji Episkopatu Polski (pełniącego tę funkcję pod nieobecność internowanego prymasa Stefana Wyszyńskiego) oraz samych paxowców, udało się nie dopuścić do ekskomunikowania Piaseckiego i jego organizacji. Decyzja papieska, a raczej jej brak, przyspieszyły – jak można przypuszczać – decyzję o zdecydowanym rozprawieniu się z opozycją wewnętrzną ("frondą") w PAX-ie.
W dniu 13 sierpnia 1955 r. podejrzewani o próbę rozłamu: Stefan Bakinowski, Rudolf Buchała, Zygmunt Drozdek, Tadeusz Mazowiecki, Tadeusz Myślik, Ignacy Rutkiewicz, Wojciech Wieczorek i Janusz Zabłocki, zawieszeni zostali w prawach członków Stowarzyszenia PAX.
Prezentowana notatka została przesłana premierowi Józefowi Cyrankiewiczowi, 21 października 1955 r. Przedstawia ona w negatywnym świetle grupę "młodych", skłonnych "do szerzenia niezdrowej atmosfery rozgrywek personalnych, plotek, insynuacji". Przypomina, że zespół PAX-u wychowany był na założeniu, że "Partii należy mówić prawdę". Jednocześnie nieznani autorzy notatki sugerują, że po złożeniu samokrytyki przez ośmiu zawieszonych działaczy PAX-u, otrzymają oni szansę powrotu do działalności społeczno-politycznej w Stowarzyszeniu.
Dokument pochodzi z dawnego Biura Historycznego Stowarzyszenia PAX.
