Czerwiec 1976 r. w telewizji szwedzkiej

Rewolta Czerwcowa 1976 r. przestaje należeć do najsłabiej opisanych naukowo fragmentów historii PRL. Wydaje się to być w pewnej mierze także zasługą pracowników Instytutu Pamięci Narodowej. Oddział Biura Edukacji Publicznej w Warszawie może się poszczycić, jak dotąd, trzema publikacjami, dość szczegółowo opisującymi temat wystąpień robotniczych i kryzysu politycznego, do którego doszło latem 1976 r.: Czerwiec 1976 r. w materiałach archiwalnych, wstęp, wybór i opracowanie J. Eisler, Warszawa 2001; Czerwiec 1976 r. Spory i refleksje po 25 latach, red. P. Sasanka i R. Spałek, Warszawa 2003; J. Pawłowicz i P. Sasanka, Czerwiec 1976 w Plocku i województwie płockim, Toruń 2003. Ponad to już wkrótce pod redakcją J. Eislera ukaże się tom pokonferencyjny Co nam zostało z tych lat... Opozycja polityczna 1976-1980. Tom ten stanowi zapis niezwykle interesującej, dwudniowej dyskusji przedstawicieli opozycji, do której doszło w czerwcu 2002 r. w gmachu IPN na ul. Towarowej 28. Niektóre z wątków owej dyskusji wnoszą wiele nowego również do tematu robotniczej rewolty Czerwiec ’76. Bezsprzecznie więc prace badawcze z tego zakresu postępują naprzód. (Tym bardziej, iż pracownicy Oddziału BEP w Warszawie pracują nad monograficznymi opracowaniami kolejnych wątków powiązanych bezpośrednio i pośrednio z rewoltą robotniczą, tj. na temat genezy, przebiegu i konsekwencji Czerwca 1976 r. oraz powstania i działalności Komitetu Obrony Robotników, a także koncepcji politycznych i ideowych, jakie przyświecały jego członkom.)

Dokument publikowany poniżej stanowi kolejną odsłonę tamtych wydarzeń. Jest to notatka służbowa, sporządzona przez podpułkownika Wojsk Ochrony Pogranicza ze Świnoujścia, który przebywając na promie „Wilanów”, podczas postoju w porcie Ystad obejrzał program szwedzkiej telewizji na temat wystąpień społecznych w Radomiu i Ursusie. Notatka jest o tyle ciekawa, iż służyć może nie tylko, jako źródło do poznania kryzysu Czerwca ’76, ale jest również w pewnym stopniu zapisem mentalności funkcjonariuszy PRL. Stąd informacje o brutalnych pobiciach dokonywanych przez milicję są w niej określone mianem „szkalowania organów władzy i Milicji Obywatelskiej”. Tymczasem skala przemocy, co widać również w tym dokumencie, była ogromna. Jeden z bohaterów telewizyjnego reportażu został pobity do nieprzytomności, a następnie w konsekwencji doznał zawału serca, inny w wyniku bicia i kopania doznał pęknięcia szczęki oraz „makabrycznych pokaleczeń”. Ciekawy jest również passus dotyczący zastraszania poszkodowanych przez pracowników Służby Bezpieczeństwa.