Sobótka, to wywodzący się jeszcze z wierzeń pogańskich zwyczaj obchodzenia letniego przesilenia Słońca, który miał zapewnić zdrowie i urodzaj. W tzw. noc świętojańską (z 23 na 24 czerwca) przy ogniskach odbywały się tańce i wróżby, a dziewczęta puszczały z nurtem rzek wianki z zapalonymi świeczkami. Prastare obchody były doskonałym pretekstem umożliwiającym organizowanie przez szereg lat w Warszawie nad brzegiem Wisły masowej imprezy rozrywkowej – „Wianków na Wiśle”.
Odbywające się w – zazwyczaj – ciepły czerwcowy wieczór „Wianki” do dzisiaj są dla Warszawiaków okazją do miłego spędzenia czasu. Publikowane poniżej dokumenty, osobom pamiętającym tego typu imprezy organizowane w okresie istnienia PRL, pozwolą „odświeżyć pamięć”, zaś osobom młodszym prawdopodobnie wydadzą się zabawną ciekawostką. Jest wszakże inny ważny powód, dla którego warto zwrócić uwagę na „Wianki nad Wisłą”, a zwłaszcza na te, które odbyły się w czerwcu 1976 r.
Tak się bowiem składa, że 24 czerwca w Sejmie PRL premier Piotr Jaroszewicz zapowiedział wprowadzenie drastycznej podwyżki cen artykułów pierwszej potrzeby. Podejmowaniu długo odwlekanej w czasie decyzji towarzyszyły silne obawy członków kierownictwa PZPR przed powtórzeniem historii Grudnia ’70, którego bezpośrednią przyczyną była właśnie podwyżka cen artykułów żywnościowych wprowadzona przed świętami Bożego Narodzenia. „Operację cenową” poprzedziły długotrwałe i staranne przygotowania aparatu administracyjnego, partyjnego, ale szczególna rola przypadła Ministerstwu Spraw Wewnętrznych. Jednym z elementów przygotowań była kwestia wyboru dogodnego terminu podwyżki cen żywności. Wybór czerwca z całą pewnością nie był przypadkowy – dla pracujących zaczyna się czas urlopów, a dla młodzieży czas wakacji. Z informacji gromadzonych przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych wynikało jednak, że w wielu rejonach kraju od kwietnia rosło napięcie społeczne, coraz więcej było plotek, pogłosek i spekulacji związanych ze zbliżająca się podwyżką, dotyczących przewidywanego terminu jej wprowadzenia, wysokości, zakresu, oraz przewidywanej rekompensaty.
W związku z rosnącym napięciem społecznym, „Wianki na Wiśle 1976” odbywające się tuż przed publiczną zapowiedzią wprowadzenia podwyżki, z punktu widzenia władz były, bez cienia wątpliwości imprezą „podwyższonego ryzyka”. Co więcej, pierwotnie zakładano, że odbędą się 24 czerwca, a więc w dniu, w którym Jaroszewicz miał wygłosić przemówienie w Sejmie! Ostatecznie zdecydowano się przesunąć termin dzień wcześniej, na 23 czerwca. Większe znaczenie odegrała w tym wypadku raczej obawa przed zgromadzeniem w jednym miejscu nawet kilkunastu tysięcy osób w dniu, w którym społeczeństwo miało dowiedzieć się o decyzji wpływającej negatywnie na wiele rodzinnych budżetów, niż fakt, że osoby uczestniczące w tej imprezie rozrywkowej, po wysłuchaniu wieczornego przemówienia premiera, raczej nie będą miały nastroju do zabawy.
Ze zrozumiałych względów, „Wianki” w 1976 r. cieszyły się szczególnym zainteresowaniem Ministerstwa Spraw Wewnętrznych. Wspomniano o nich w czasie jednego z posiedzeń sztabu MSW kierującego działaniami ministerstwa w związku z „operacją cenową”. Do „zabezpieczenia” spokojnego przebiegu przeznaczono co najmniej 1000 funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej, 1200 członków Ochotniczej Rezerwy Milicji Obywatelskiej oraz 40 żołnierzy Wojskowej Służby Wewnętrznej. Wszystko po to, żeby „zadbać o idealny porządek” – przynajmniej z taką uwagą przyjęto poświęconą „Wiankom” notatkę, w czasie posiedzenia sekretariatu Komitetu Warszawskiego PZPR w dniu 18 czerwca 1976 r.
Prezentowane dokumenty znajdują się w Archiwum Państwowym m. St. Warszawy, Oddział w Otwocku. Sygnatura: Komitet Warszawski PZPR, 1032, k. 144-146, oraz 1033, k. 108-116.
٠
٠ ٠
Nr 1
Notatka w sprawie założeń programowo-organizacyjnych imprezy „Wianki na Wiśle 1976”
Proponuje się, by organizowana tradycyjnie przez WRZZ przy współudziale Wydziału Kultury i Sztuki, SBJA „Estrada” oraz GZPWP impreza odbyła się 24 czerwca br. (czwartek).
Celem „Wianków 76” będzie dostarczenie mieszkańcom Warszawy i stołecznego województwa dobrej zabawy i wypoczynku na świeżym powietrzu. Impreza winna służyć prezentacji osiągnięć społeczeństwa stołecznego województwa warszawskiego i popularyzacji ludzi dobrej roboty. Treści te zostaną uwzględnione w programie artystycznym, dekoracjach oraz konferansjerce.
„Wianki”, jak większość imprez masowych, są okazją do pogłębienia integracji społeczeństwa województwa i stolicy. Dlatego należałoby zapewnić jak najliczniejszym rzeszom mieszkańców miast i gmin podstołecznych możliwość uczestniczenia w imprezie. Trzeba by w tym celu stworzyć mieszkańcom województwa warunki masowego i wygodnego dojazdu np. poprzez uruchomienie doraźnych linii specjalnych MZK, czy wykorzystanie transportu zakładów powiązanych umowami patronackimi z gminami.
Impreza odbędzie się 24 VI w godzinach 17.30 – 22.00 na terenach nadwiślańskich między mostem Poniatowskiego a mostem Gdańskim.
Propozycja ramowego programu imprezy zawiera następujące elementy:
1. Na 6 estradach i 6 parkietach zlokalizowanych na terenie imprezy w godz. od 17.30 – 22.00 wystąpi ok. 40 zespołów amatorskich, reprezentujących dorobek artystyczny poszczególnych branż oraz zespoły artystyczne WP.
2. W czasie imprezy rozegrane zostaną konkursy o tematyce związanej z dorobkiem PRL w ostatnim 5-leciu, oraz tradycyjne konkursy warszawskie organizowane przez Red. „Expressu Wieczornego”.
Odbędą się też pokazy sportowe, gimnastyki akrobatycznej, podnoszenia ciężarów, walki zapaśnicze, turnieje zręcznościowe, masowe zawody sportowe (tor przeszkód, zawody kulturystyczne, popisy zręcznościowe itp.).
3. Na Wiśle odbędą się zawody motorowe, wioślarskie, zawody pływackie i łodzi pychowych, oraz o godzinie 21.30 spływ „Wianków". Kilka oflagowanych statków pasażerskich z orkiestrą na pokładzie odbywać będzie rejsy wycieczkowe.
4. Nad Wisłą w powietrzu odbędą się akrobacje samolotowe, skoki spadochronowe i strącanie baloników.
5. Akcentem kończącym będzie tradycyjny pokaz ogni sztucznych. Każde przedsięwzięcie sportowe, estradowe oraz rozrywkowe będzie realizowane według szczegółowo opracowanego programu.
Odpowiednie służby miejskie zabezpieczą porządek, opiekę lekarską i zaopatrzenie na terenie „Wianków”.
Całokształtem prac organizacyjnych kierować będzie. sztab imprezy „Wianki na Wiśle” powołany przez Prezydium WRZZ w skład którego wejdą m.in. przedstawiciele instytucji współorganizujących tj. WRZZ, Wydziału Kultury i Sztuki Urzędu Miasta, SBIA „Estrada”, GZPWP, Wydziału Kultury Fizycznej i Turystyki.
Wydział Propagandy i Kultury
KW PZPR
Warszawa, dnia 10 V 1976 r.
٠
٠ ٠
Nr 2
Informacja o stanie przygotowań do imprezy
„Wianki na Wiśle 1976”
Tegoroczne Wianki odbędą się w dniu 23 VI (środa) w godzinach 17.30-22.00
Wydział Propagandy i Kultury KW PZPR przedstawia w załączeniu szczegółowy program imprezy, opracowany w myśl założeń przyjętych na Sekretariacie KW PZPR w dniu 22 IV 1976 r. oraz hasła proponowane do wykorzystania w dekoracji. Przygotowania do imprezy przebiegają zgodnie z przyjętymi przez Sztab harmonogramem. Ostatnie posiedzenie sztabu proponuje się odbyć 18 VI po zapoznaniu się Sekretariatu KW PZPR ze szczegółowym programem imprezy.
Dla zapewnienia odpowiedniej informacji o Wiankach proponuje się zorganizowanie w dniu 19 VI konferencji prasowej, na której przedstawiciele środków masowego przekazu zostaną zapoznani z programem i planem sytuacyjnym imprezy.
Wydział Propagandy i Kultury
KW PZPR
Warszawa, dnia 15 VI 1976 r.
٠
٠ ٠
Nr 3
(projekt)
Hasła imprezy „Wianki – 76
1. Program Partii – programem narodu
2. Związki Zawodowe organizatorem wypoczynku ludzi pracy
3. Po dobrej pracy udany wypoczynek
4. Dzięki naszej pracy Warszawa codziennie piękniejsza
Lokalizacja:
– 2 na wiadukcie mostu Śląsko-Dąbrowskiego
– 2 na wiadukcie mostu Poniatowskiego
