Działania popularyzatorskie i edukacyjne 
Zgodnie z art. 53 pkt 3–6 „Ustawy o IPN” do zadań Instytutu należy informowanie społeczeństwa o strukturach i metodach działania instytucji, w ramach których zostały popełnione zbrodnie nazistowskie i komunistyczne, oraz o sposobach działania organów bezpieczeństwa państwa, a także upowszechnianie w kraju i za granicą wyników swojej pracy oraz badań innych instytucji, organizacji i osób nad problematyką stanowiącą przedmiot działania IPN, prowadzenie działalności wystawienniczej i formułowanie wniosków dotyczących edukacji historycznej. Obowiązki te realizuje Wydział Wystaw i Edukacji Historycznej BEP poprzez szeroko rozumianą edukację historyczną, w tym:

• opracowywanie i prezentowanie wystaw historycznych, a także prowadzenie związanych z nimi wykładów i lekcji;
• ogłaszanie różnorodnych konkursów historycznych dla uczniów, nauczycieli, studentów i innych adresatów;
• współpracę ze szkołami i nauczycielami;
• organizowanie różnorodnych form doskonalenia zawodowego dla nauczycieli historii, wiedzy o społeczeństwie i języka polskiego;
• współpracę z innymi instytucjami zainteresowanymi popularyzacją historii najnowszej takimi jak radio, telewizja, prasa, samorządy lokalne, muzea czy stowarzyszenia kombatanckie.

Współpraca z Ministerstwem Edukacji Narodowej i Sportu oraz instytucjami zajmującymi się kształceniem nauczycieli
Podstawą do podejmowania wspólnych działań z MENiS jest podpisane 11 września 2001 r. "Porozumienie o współpracy pomiędzy Instytutem Pamięci Narodowej i Ministerstwem Edukacji Narodowej".
Cały czas rozszerza się współpraca BEP z Ośrodkami Doskonalenia Nauczycieli i Ośrodkami Metodycznymi w całym kraju. Wspólnie organizowane są różnorodne formy doskonalenia zawodowego związane z historią najnowszą dla nauczycieli historii, wiedzy o społeczeństwie i języka polskiego, m.in. można wymienić konferencje, sesje, wykłady, warsztaty i kursy, w tym metodyczne, wśród których ważne miejsce zajmują cykle seminaryjno-warsztatowe realizowane jako ponad dwudziestogodzinne kursy doskonalenia podnoszące kwalifikacje zawodowe.
Godne podkreślenia jest, że współpraca z Ośrodkami Doskonalenia Nauczycieli ma charakter stały, a w trakcie konferencji metodycznych organizowanych dla nauczycieli przez doradców metodycznych historii, wiedzy o społeczeństwie i języka polskiego regularnie informujemy o naszych propozycjach edukacyjnych oraz promujemy działania Instytutu.
Utrzymujemy współpracę z Rzecznikiem Praw Obywatelskich.
Kontynuujemy współpracę z zagranicznymi instytucjami zajmującymi się doskonaleniem nauczycieli, m.in. z polsko-niemiecką Fundacją „Krzyżowa” (poprzez uczestnictwo w organizowanej przez Fundację konferencji „Miejsca Pamięci”). Przygotowywane są ponadto wspólne polsko-niemieckie konferencje i warsztaty dla nauczycieli.

Współpraca ze szkołami wyższymi
BEP, wspólnie z BUiAD i GKŚZpNP, wspiera szkoły wyższe w ich działaniach statutowych. Na prośbę i z udziałem przedstawicieli kadry uniwersyteckiej odbywają się pokazy, wykłady, warsztaty i prelekcje dla studentów, m.in. z UJ i UW. Przedsięwzięcia te przyjmują różnorodne formy, zgodne z możliwościami i uwarunkowaniami IPN, ale uwzględniające potrzeby naszych partnerów. Uczestniczymy również w organizowanych przez środowiska naukowe działaniach popularyzujących naukę, m.in. w Festiwalach Nauki w Warszawie, Białymstoku i Gdańsku.
Oddziały IPN współpracują ze szkołami wyższymi na swoim terenie. Wspólnie organizowane są wystawy, konferencje naukowe, dyskusje panelowe, seminaria i warsztaty dla nauczycieli, naukowcy biorą udział w pracach komisji konkursów organizowanych przez BEP.

Współpraca z samorządami
Kontynuujemy i rozszerzamy współpracę z samorządami lokalnymi. Wspólnie organizujemy konferencje historyczne, cykle wykładów, promujemy związki z „Małą Ojczyzną” m.in. poprzez przybliżanie historii najnowszej. Wyróżnić w tych działaniach można propozycje skierowane do wszystkich mieszkańców oraz środowisk szkolnych znajdujących się w gestii władz lokalnych – miejskich, gminnych i powiatowych. Współpraca jest realizowana poprzez różnorodne instytucje samorządowe np. Bibliotekę Dzielnicy Warszawa Praga-Południe. W październiku 2004 r. w Bibliotece Dzielnicy Warszawa Praga-Południe zorganizowany został Dzień Książki IPN a w grudniu 2004 r. pracownicy BEP włączyli się w obchody 65. rocznicy zbrodni wawerskiej organizowane przez Dzielnicę Warszawa Wawer.

Działania edukacyjne skierowane do nauczycieli
Oddziały IPN podejmują różne formy działań edukacyjnych skierowane bezpośrednio do nauczycieli historii, wiedzy o społeczeństwie i języka polskiego obejmujące:

• cykle seminaryjno-warsztatowe, prowadzone m.in. w Gdańsku, Krakowie, Wrocławiu i Warszawie (np. cykl „Trudne pytania w nauczaniu najnowszej historii Polski”);
• kursy doskonalenia zawodowego przygotowujące do pracy z pakietami edukacyjnymi wydanymi przez IPN;
• warsztaty przedmiotowo-metodyczne przygotowujące do prowadzenia lekcji muzealnych w oparciu o eksponowane przez BEP wystawy (np. „Szesnastu...”);
• warsztaty przedmiotowo-metodyczne tematyczne m.in. „Marzec`68”, „Wypadki grudniowe 1970 r.”, „Kryzysy PRL-u”;
• cykle wykładów, np. „Z materiałów IPN” w Gdańsku i „Poniedziałki z historią najnowszą” w Warszawie;
• projekty edukacyjne, m.in. „Wizja lokalna” w Warszawie;
• wykłady podczas konferencji metodycznych;
• udział nauczycieli i uczniów w sesjach naukowych organizowanych przez IPN;
• konferencje popularnonaukowe organizowane specjalnie z myślą o nauczycielach m.in. „Fakty i mity wokół Powstania Warszawskiego”, „Życie codzienne w PRL”.

Pakiety edukacyjne
Z myślą o nauczycielach historii, wiedzy o społeczeństwie i języka polskiego przygotowywane są tzw. pakiety edukacyjne wydawane w serii „Teki edukacyjne IPN”. Wzbogacają one i poszerzają wiedzę określoną w programach nauczania i zawartą w podręcznikach szkolnych o najnowsze ustalenia badaczy. Pakiety zawierają szczegółowe omówienie problemu, bibliografię, propozycje metodyczne oraz bogaty wybór źródeł, w tym ikonograficznych, dzięki czemu stanowią cenną pomoc dydaktyczną do nauczania najnowszej historii Polski.
Dotychczas ukazało się siedem pakietów centralnych: „Stan wojenny”, „Stosunki polsko-ukraińskie w latach 1939-1947”, „Czerwiec '76 - krok ku wolności”, „Polskie Państwo Podziemne w latach 1939–1941”, „Prymas Tysiąclecia – Kardynał Stefan Wyszyński”, „Zagłada Żydów polskich w czasie II wojny światowej” oraz „Auschwitz – pamięć dla przyszłości” oraz cztery regionalne: pierwszy pakiet z serii „Obozy pracy na Górnym Śląsku po II wojnie światowej. Obóz pracy w Świętochłowicach”, „Podziemie niepodległościowe w województwie białostockim w latach 1944-1956”, „Major Wacław Kopisto – sylwetka Cichociemnego i Sybiraka” oraz „Konspiracyjne Wojsko Polskie”. Na rok 2006 planowane pakiety: „Rok 1956” i „Deportacje Górnoślązaków do ZSRS w 1945 r.”.
Ważnym uzupełnieniem powyższych wydawnictw, są warsztaty przedmiotowo-metodyczne prowadzone przez pracowników BEP przygotowujące nauczycieli do pracy z pakietami na lekcjach.

Konkursy historyczne
Konkursy adresowane są przede wszystkim do młodzieży szkolnej, nauczycieli i studentów. BEP i jego oddziały zrealizowały dotychczas ponad 38 konkursów historycznych, których tematyka dotyczyła zagadnień z historii najnowszej. Związane były one między innymi z rocznicą wprowadzenia stanu wojennego i historią regionu. Wzięło w nich udział kilka tysięcy uczniów. We wrześniu 2002 r. ogłoszony został pierwszy konkurs ogólnopolski, trzyetapowy (etap szkolny, oddziałowy i finał centralny) pod tytułem „Społeczeństwo polskie wobec okupacji niemieckiej i sowieckiej 1939-1945. Postawy, życie codzienne”. Konkurs spotkał się z bardzo dużym zainteresowaniem młodzieży, do pierwszego etapu zgłosiło się kilka tysięcy uczniów z całej Polski. Rozstrzygnięcie konkursu i ogłoszenie wyników miało miejsce w kwietniu 2003 r.
W roku szkolnym 2004/2005 zrealizowany został drugi ogólnopolski konkurs historyczny dla uczniów szkół ponadpodstawowych: „«Budujemy nowy dom... Społeczeństwo i władza w Polsce w latach 1944–1956. Doświadczenia świadka historii”. Wzięło w nim udział około tysiąca uczniów szkół ponadpodstawowych. Trzyetapowy konkurs został zakończony i podsumowany w marcu 2005 r. w Warszawie. Patronat nad oboma konkursami objął Minister Edukacji Narodowej i Sportu.

Wystawy
Dotychczas zorganizowaliśmy ponad 70 wystaw. Są one eksponowane z dużym powodzeniem w kilkudziesięciu miejscowościach w całym kraju i licznie odwiedzane przez młodzież. Tematyka wystaw, na których prezentujemy bogatą, często unikalną dokumentację fotograficzną i materiały archiwalne, jest bardzo różnorodna. Wystawy mają najczęściej charakter objazdowy i są eksponowane z dużym powodzeniem także w niewielkich miejscowościach na terenie całego kraju.
Niemal wszędzie wystawy są odbierane jako ważne wydarzenie kulturalne i medialne, oczywiście na skalę lokalną. Często powstają przy współudziale regionalnych placówek muzealnych, organizacji kombatanckich, szkół, uczelni i samorządów. Ekspozycje uzupełniane są lekcjami muzealnymi dla młodzieży prowadzonymi przez pracowników IPN oraz formami doskonalenia skierowanymi do nauczycieli.

Praca edukacyjna z młodzieżą
Pracownicy BEP organizują i biorą udział w rozmaitych działaniach edukacyjnych skierowanych bezpośrednio do młodzieży szkolnej, m.in. takich jak:

• wykłady dla gimnazjalistów i licealistów, organizowane również na terenie szkół;
• lekcje i warsztaty przeprowadzane w siedzibie BEP i OBEP oraz w szkołach;
• lekcje muzealne połączone ze zwiedzaniem wystaw IPN;
• przeglądy filmowe połączone z wykładami i dyskusją (formuła Dyskusyjnych Klubów Filmowych) – w Gdańsku i Warszawie;
• wykłady otwarte i cykle wykładów prowadzone przez historyków z BEP (w siedzibie IPN, a także na zaproszenie domów kultury, muzeów, klubów, stowarzyszeń i innych placówek oświatowych w całym kraju);
• różnorodne formy turystyczne, np. „terenowe lekcje historii” organizowane przez OBEP w Łodzi czy Historyczny Klub Turystyczny „Wędrówki po historii” zorganizowany przez OBEP w Gdańsku.