Informacja o zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej
Oddział w Krakowie
Gromadzenie zasobu archiwalnego rozpoczęto 6 kwietnia 2001 r. przejęciem zespołu byłej Okręgowej Komisji Badania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu. W ciągu następnych miesięcy trwało przejmowanie archiwaliów od licznych instytucji i osób prywatnych. Prace zintensyfikowano po oddaniu do użytku magazynów w Delegaturze w Kielcach w maju 2002 r. oraz po ukończeniu pierwszego etapu renowacji Pałacu Konopków w Wieliczce, który od grudnia 2002 r. jest siedzibą Oddziałowego Biura Udostępniania i Archiwizacji Dokumentów IPN w Krakowie. Obecnie zasób archiwalny Oddziału IPN w Krakowie wynosi 6901,09 mb.
Zasób archiwalny Oddziału IPN w Krakowie w mb. (stan w dniu 11.02.2005 r.)
| Ogółem |
Akta byłej
służby
bezpie-
czeństwa |
Więzienia
i areszty
śledcze |
Wojsko |
Policja |
Paszporty (Policja, Urząd Woje-
wódzki) |
Archiwa Państwowe |
Sądy,
Prokura-
tury |
b. OKBZpNP |
Straż Graniczna |
Dary |
| 6901,09 |
753,06 |
25,6 |
276,3 |
436,58 |
5100,5 |
83,03 |
92,82 |
69,5 |
9,00 |
54,7 |
Najszybciej i najsprawniej, już przed końcem 2001 r., zostały przejęte akta i materiały ewidencyjne z Delegatury Urzędu Ochrony Państwa w Krakowie. W związku z brakiem własnych magazynów materiały te przechowywane były do grudnia 2002 r. w Oddziale IPN w Rzeszowie, a pracownicy Oddziału w Krakowie przystąpili do ich opracowywania i udostępniania.
Na dokumentację przejętą z Delegatury UOP w Krakowie składają się materiały wytworzone przez Urzędy Bezpieczeństwa i Służbę Bezpieczeństwa z terenu dawnych województw: krakowskiego, kieleckiego, tarnowskiego, nowosądeckiego - od 1944 do 6 maja 1990 r. Tworzą ją akta agentury, akta operacyjne, kontrolno-śledcze, mobilizacyjno-obronne, sprawy obiektowo-zagadnieniowe, opracowania faktograficzne, akta administracyjne, materiały ewidencyjne oraz biblioteka. Stanowią nieocenione źródło do dziejów PRL-u - ukazują inwigilację środowisk opozycyjnych, Kościoła Katolickiego oraz zasięg ingerencji państwa wżycie obywateli. Wiele dokumentów dotyczy również lat II wojny światowej. Na ich podstawie można odtwarzać skład osobowy oddziałów podziemia niepodległościowego, wzajemne powiązania, strukturę, uzbrojenie, poszczególne akcje zbrojne i formy walki, a także głębokość wzajemnej infiltracji.
Zdecydowana większość materiałów archiwalnych, wytworzonych przez służby specjalne PRL, podlegała stałemu i systematycznemu niszczeniu, toteż w zasobie OBUiAD często występują zespoły szczątkowe lub fragmentaryczne.
Największą pod względem rozmiarów część zasobu OBUiAD w Krakowie stanowią akta przejęte z Policji - 5237,58 mb. Podzielić je można na: akta paszportowe, akta administracyjne Milicji Obywatelskiej, akta osobowe funkcjonariuszy UB, SB i MO z lat 1944-1990.
Akta paszportowe, najliczniejsze, to istotne źródło wiedzy szczegółowej o obywatelach PRL ubiegających się o wyjazdy za granicę, a także o tych, którzy wyemigrowali na stałe np. do RFN, USA, Izraela. Kwestionariusze i załączniki paszportowe zawierają dane osobowe stosunkowo dużej populacji, informują o kierunkach wyjazdów, odmowach lub akceptacji władz, czasami także omotywach wyjazdów. Mogą więc posłużyć do badań nie tylko historykom, ale również socjologom, demografom, ekonomistom.
Akta administracyjne MO zawierają przede wszystkim normatywy i wszelkiego rodzaju instrukcje, rozkazy przełożonych, analizy, plany, statystykę przestępstw itp. za lata 1945-1989. Ciekawym źródłem są akta osobowe funkcjonariuszy UB, SB i MO z lat 1944-1990. Dzięki nim można odtworzyć przebieg służby w tych organach, ruchu kadrowego, zawierają też opinie przełożonych, awanse, nagrody i kary. Niestety, część tych teczek została częściowo wybrakowana i tym samym pozbawiona wartościowych dokumentów.
Kolejną grupę stanowią akta organów wymiaru sprawiedliwości, czyli sądów i prokuratur powszechnych i wojskowych. Zasób ten stanowią m.in. akta Wojskowych Sądów Rejonowych i Wojskowych Prokuratur Rejonowych w Krakowie i w Kielcach, akta procesowe spraw wytoczonych z pobudek politycznych, akta administracyjne dotyczące prześladowań Kościoła, akta o uznanie za zmarłego oraz materiały pomocnicze jak repertoria, indeksy itp.
Istotną część zasobu archiwalnego OBUiAD w Krakowie stanowią materiały przejęte z Archiwum Wojsk Lądowych w Warszawie i Archiwum Wojsk Lądowych filia nr 3 w Krakowie oraz Archiwów Państwowych w Krakowie i Kielcach, które to materiały ukazują działalność sądów, prokuratur wojskowych a także jednostek wojskowych, które wykorzystywane były do utrzymywania "porządku na terenie kraju".
Z archiwów więzień i aresztów śledczych wyselekcjonowano dokumentację dotyczącą zarówno osób więzionych z powodów politycznych jak i akta osobowe funkcjonariuszy służby więziennej. Przejęto akta więźniów politycznych z lat 1968-1989 (wcześniejszych należy szukać w Archiwach Państwowych) oraz akta internowanych działaczy "Solidarności" z okresu stanu wojennego.
Dodatkowo w ciągu około 3-4 miesiecy zasób Oddziału IPN w Krakowie zostanie powiększony o około 263 mb. materiałów archiwalnych b. WUSW Kielce, aktualnie przechowywanych w BUiAD w Warszawie, których struktura podobna jest do materiałów po b. Słuzbie Bezpieczeństwa z terenu małopolski.
Materiały po Okręgowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu dokumentują głównie zbrodnie hitlerowskie popełnione na terenie Krakowa, Kielc oraz byłych województw krakowskiego i kieleckiego. Składają się na nie akta administracyjne Komisji, dokumenty z czasów II wojny światowej, zbiór referatów i materiałów konferencyjnych, materiały pomocnicze i ewidencyjne. Część zespołu stanowi zbiór fotografii z okresu okupacji i pierwszych powojennych lat. Wyodrębnione zostały także spuścizny pracowników Komisji, którzy wyróżniali się na polu dokumentowania i ścigania zbrodni hitlerowskich, m. in. Jana Sehna, Wincentego Heina, Jana Brandysa. Ponadto akta odzwierciedlają szereg akcji źródłotwórczych Komisji np. ankietyzację zbrodni wojennych czy zbieranie relacji.
W zasobie OBUiAD znajdują się również dary od osób prywatnych, które przekazały gromadzone przez siebie materiały dotyczące historii najnowszej.
