Śledztwo w sprawie publicznego nawoływania przez funkcjonariuszy państwa komunistycznego do nienawiści na tle różnic narodowościowych, w celu skierowania represji wobec obywateli polskich narodowości żydowskiej, w latach 1968 – 1969 w Łodzi.
Czynności sprawdzające w tej sprawie zainicjowane zostały zawiadomieniem Dyrektora Biura Promocji, Turystyki i Współpracy z Zagranicą Urzędu Miasta Łodzi. W ich toku przeprowadzono obszerną kwerendę archiwalną. Proces wystąpień antyżydowskich rozpoczęty został przemówieniem I Sekretarza KC PZPR Władysława Gomułki z dnia 19 czerwca 1967 r., w którym to przemówieniu wskazywano na istnienie w Polsce ” imperialistyczno – syjonistycznej V Kolumny”, tezy te powtarzane i rozwijane były w kolejnych przemówieniach, między innymi z dnia 19 marca 1968 r. W oparciu o zgromadzone materiały ustalono, że kontynuując linię polityczną zapoczątkowaną przemówieniami, Łódzki Ośrodek Propagandy Partyjnej wydał dwie broszury
o „antysyjonistycznym” wydźwięku – „Syjonizm, jego geneza, charakter polityczny i antypolskie oblicze” oraz „Polityka partii i rządu i jej przeciwnicy”.
Z dalszych ustaleń wynikało, że głównymi inspiratorami wystąpień antyżydowskich w Łodzi byli członkowie kierownictwa KW PZPR, między innymi decyzją sekretarza Komitetu Miejskiego do spraw agitacji i propagandy wskazane broszury propagandowe, oficjalnie przeznaczone do użytku wewnętrznego, zostały rozkolportowane na uczelniach wyższych, w jednostkach wojskowych oraz w organizacjach partyjnych ważniejszych instytucji i przedsiębiorstw. Publikacje o jednoznacznie antyżydowskim nastawieniu ukazywały się również w dwóch najpopularniejszych łódzkich dziennikach „Głosie Robotniczym” i „Dzienniku Łódzkim”.
Ze zgromadzonych w toku czynności sprawdzających danych statystycznych Biura Paszportów i Dowodów Osobistych MSW wynikało, że emigracja z Polski obywateli pochodzenia żydowskiego osiągała największe rozmiary w latach 1956 – 1960, kiedy to rocznie emigrowało od 3 do 6 tysięcy osób. Zjawisko to osiągnęło kulminację w roku 1957, kiedy z kraju wyjechało 30 331 Żydów. W latach 1961 – 1967 emigrowało z Polski średnio 500 – 900 osób, w roku 1968 o wydanie dokumentów emigracyjnych ubiegało się blisko 3 900 Żydów, zaś w okresie od stycznia do sierpnia 1969 r. blisko 7 300.
W wyniku analizy materiałów archiwalnych ustalono ponadto, że w Łodzi w roku 1968 zwolniono ze stanowisk, a w niektórych przypadkach również z pracy, szereg osób zajmujących stanowiska kierownicze w uczelniach wyższych i przemyśle oraz dziennikarzy lokalnych gazet, którym to osobom organy bezpieczeństwa przypisywały pochodzenie żydowskie i poglądy syjonistyczne. Każdorazowo decyzja o zwolnieniu poprzedzona była uchwałą organów partyjnych o wydaleniu z partii. Zwolnienia kierowników zakładów pracy uzasadniane były najczęściej brakiem kompetencji i nadużyciami, w przypadku pracowników naukowych wskazywano na wspomaganie wystąpień studenckich albo ich tolerowanie, niewłaściwą postawę ideologiczną, a w niektórych przypadkach wręcz na poglądy „syjonistyczne”. Zwolnienia dziennikarzy uzasadniano niewłaściwą postawą polityczną, zwłaszcza niewłaściwą oceną konfliktu arabsko - izraelskiego w 1967 r.
Z materiałów tych wynika również, że organy bezpieczeństwa prowadziły rozpracowanie operacyjne „środowisk syjonistycznych”, w ramach którego sporządzano ankiety „osób powiązanych rodzinnie z Izraelem” oraz obszerne informacje dotyczące osób pochodzenia żydowskiego, w tym także informacje o osobach zwolnionych ze stanowisk.
W materiałach archiwalnych odnaleziono ponadto dane szeregu osób nie zajmujących żadnych stanowisk w aparacie partyjnym, państwowym ani w gospodarce, które w roku 1968 ubiegały się o zgodę na wyjazd emigracyjny do Izraela, nie ustalono jednak przyczyn tych decyzji. W świetle dotychczas zgromadzonej dokumentacji nie budzi wątpliwości fakt,
że począwszy od 1967 r. władze partyjne szczebla centralnego rozpoczęły nawoływanie do nienawiści na tle różnic narodowościowych, skierowane przeciwko osobom pochodzenia żydowskiego i akcja ta przeniosła się na szczebel lokalny, obejmując obszar całego kraju.
W oparciu o powyższe ustalenia, postanowieniem z dnia 22 czerwca 2007 r. w sprawie tej wszczęto śledztwo. W toku postępowania konieczne będzie ustalenie tożsamości osób odpowiedzialnych za inspirowanie akcji i kierowanie nią na terenie województwa łódzkiego oraz zbadanie w każdym indywidualnym przypadku faktycznych przyczyn, podstaw prawnych i trybu zwolnienia z pracy, faktycznych przyczyn emigracji z Polski oraz przestrzegania przez organy państwowe trybu postępowania w tych sprawach, w celu ustalenia, czy poza nawoływaniem do nienawiści na tle różnic narodowościowych funkcjonariusze państwa komunistycznego popełnili przestępstwa na szkodę indywidualnych pokrzywdzonych.
