Nawigacja

Zapowiedzi wydawnicze IPN

„CzasyPismo” nr 2 (10)/2016, 208 s.

Motywem przewodnim najnowszego – dziesiątego już – numeru półrocznika „CzasyPismo” jest problematyka migracji w nowożytnych dziejach regionu górnośląskiego. Pokazujemy zarówno emigrację zarobkową Górnoślązaków (np. do zagłębia westfalskiego), jak i różne fale imigracji w okresie po II wojnie światowej – np. z Kresów Wschodnich Drugiej Rzeczpospolitej czy z Francji. W tym bloku tekstów znalazły się więc np. szkice o „kresowych” księżach katolickich, ale też funkcjonariuszach górnośląskiego aparatu bezpieczeństwa o migracyjnych korzeniach. Nie pominęliśmy również tematyki największego napływu nowych mieszkańców regionu – osób z innych części Polski, werbowanych przez cały okres PRL o pracy w przemyśle. Tradycyjnie drugą część numeru stanowią różnorodne teksty, niepowiązane wspólną tematyką. Autorzy podjęli wątki niemieckich zbrodni wojennych i sytuacji w regionie w czasie okupacji, walk na Górnym Śląsku w 1945 r., powojennej konspiracji antykomunistycznej i powojennej polityki. Poza kwestiami politycznymi dotykamy też zagadnień związanych z życiem codziennym i obyczajowością, by przywołać tekst poświęcony prostytucji w Katowicach w czasach stalinowskich. Jak zwykle artykułom naukowców towarzyszą teksty źródłowe i relacje świadków, tym razem m.in. wspomnienia Stanisława Płatka z pacyfikacji kopalni „Wujek” 16 XII 1981 r. W tym numerze prezentujemy także unikalne materiały filmowe z archiwum TVP Katowice, dokumentujące katowicki wiec z marca 1968 r., ze słynnym wystąpieniem Edwarda Gierka, potępiającym strajki studenckie.

Bajka o Spitfajerze Warszawa 2017, s. 144, płyta CD z audiobookiem (czyta Cezary Żak)

Książka zawiera wiersze dla dzieci, napisane przez polskiego pilota Józefa Mierzejewskiego, który w czasie II wojny światowej walczył w 308. Dywizjonie Myśliwskim w Wielkiej Brytanii. Przystępna forma wierszy w ciekawy sposób wprowadza najmłodszych w tematykę polskiego lotnictwa na Zachodzie. Biogram autora i wprowadzenie historyczne pomogą rodzicom rozwinąć temat, przekazać dodatkowe informacje i ciekawostki. Przeznaczony do samodzielnego złożenia model historycznego samolotu ułatwi wspólne zabawy z dzieckiem i zachęci do dalszych rozmów na temat lotnictwa. Książka jest bogato ilustrowana, nie tylko oryginalnymi rysunkami, które towarzyszyły wydaniu wierszy w 1947 r., lecz także współczesnymi fotografiami i ilustracjami, dzięki czemu dzieci mogą lepiej zrozumieć trudniejsze treści.

Pion walki z podziemiem niepodległościowym RBP/MBP 1944–1954, red. Tadeusz Ruzikowski, Warszawa 2016 

Jednym z filarów systemu państwowego nazywanego od 1952 r. Polską Rzeczpospolitą Ludową była, obok partii komunistycznej, policja polityczna. Działała ona od zarania nowego ustroju. Do jej głównych zadań należało początkowo zwalczanie politycznego i zbrojnego podziemia niepodległościowego. Jego uczestników w żargonie bezpieczniackim przewrotnie zwano „bandytami” a ich aktywność „bandytyzmem”. Do ich zwalczania powołano specjalne struktury zatrudniające funkcjonariuszy bezpieki tak w centrali jak i ekspozyturach terenowych, szeroko współpracowano z Sowietami.

Powyższych i pokrewnych zagadnień dotyczy tom pokonferencyjny przygotowany w ramach Oddziałowego Biura Badań Historycznych IPN w Warszawie. Jest on owocem konferencji „Pion walki z tzw. bandytyzmem RBP/MBP 1944–1954” zorganizowanej w 2012 r. przez Oddziałowe Biuro Edukacji Publicznej w Warszawie. Odbyła się ona w ramach centralnego projektu badawczego prowadzonego w ramach Instytutu Pamięci Narodowej „Aparat bezpieczeństwa w walce z podziemiem politycznym i zbrojnym 1944–1956”.

Autorzy artykułów przedstawionych w niniejszym tomie dokonują wszechstronnej analizy aktywności tej części aparatu bezpieczeństwa, która zajmowała się walką z tzw. bandytyzmem. Omówiono podstawy prawne funkcjonowania tych jednostek, formy wsparcia przez Sowietów, przykładowe struktury zwalczające podziemie niepodległościowe oraz przedstawiono osoby, w tym ze szczebla kierowniczego, zaangażowane w „utrwalenie władzy ludowej”. Udział w tym procesie był dla funkcjonariuszy bezpieki nobilitujący, w późniejszym czasie dawał też w wielu wypadkach większe możliwości kariery.

Wielka Wojna z Górnym Śląskiem w tle. Źródła – muzealia – projekty badawcze, red. Dawid Keller i Sebastian Rosenbaum, Katowice 2017, 222 s. 

Pierwsza wojna światowa jest zjawiskiem, którego badanie na gruncie historiografii regionalnej i tematyzowanie w ramach regionalnej działalności muzealnej wydaje się ze wszechmiar pożądane, bynajmniej nie tylko ze względu na trwający wciąż setny jubileusz tego konfliktu. Wydarzenie to należy wszak do najbardziej przełomowych momentów w dziejach świata, a jego wpływ na historię Górnego Śląska nie powinien być pomijany czy minimalizowany w kulturze pamięci i w badaniach tylko z tej przyczyny, że na górnośląskim terytorium w latach 1914–1918 nie toczyły się walki. Książka niniejsza, przynosząca co prawda materiał cząstkowy, przyczynkarski, pomyślana jest jako kolejny wkład w rozważania o górnośląskich aspektach „prakatastrofy XX wieku”.

 

 

do góry