Nawigacja

Zapowiedzi wydawnicze IPN

Biuletyn IPN nr 7-8/2017

Główny temat numeru to przeprowadzona w latach 1937–1938 przez NKWD ZSRS w ramach Wielkiego Terroru tzw. operacja polska – jedna z największych, a najmniej znanych zbrodni na Polakach.

Spośród miliona rodaków, którzy w wyniku traktatu ryskiego zawartego w 1921 r. między II Rzeczpospolitą a bolszewicką Rosją znaleźli się za naszą wschodnią granicą, wymordowano być może nawet 200 tysięcy osób. Przywiązani do polskości i katolicyzmu, zostali uznani za szpiegów i sabotażystów, których trzeba zlikwidować.

Zanim doszło do ludobójstwa na mniejszościach narodowych oraz wrogach klasowych (tzw. operacja kułacka) niektórych bezskutecznie próbowano wychować w duchu sowieckim – piszemy m.in. o eksperymencie z powołaniem tzw. Marchlewszczyzny, Polskiego Rejonu Narodowego im. Juliana Marchlewskiego na Ukrainie, który miał być kuźnią nowych kadr przyszłej komunistycznej Polski.

Zbrodnia sowiecka w Winnicy na Ukrainie została, podobnie jak zbrodnia katyńska, odkryta w 1943 r. i nagłośniona przez Niemców.

Z kolei o niezrozliczonych zbrodniach niemieckich mówi autor książki Sprawa Reinefartha.

Borys Sokołow, jeden z zagranicznych autorów numeru (USA, Ukraina, Rosja), specjalizujący się w demaskowaniu nadużyć postsowieckiej polityki historycznej, pisze o przyczynach i skali śmiertelności wśród sowieckich jeńców wojny polsko-bolszewickiej 1920 roku.  

Do numeru dołączono płytę DVD z filmami: Liliany Komorowskiej i Diany Skaya „Ojcu” i Grzegorza Górnego „Marchlewszczyzna”.

Od 31 lipca w sprzedaży w sieci Empik, placówkach Poczty Polskiej i księgarniach IPN w Warszawie.

Ihor Iliuszyn, ZSRR wobec ukraińsko-polskiego konfliktu narodowościowego na Ukrainie Zachodniej w latach 1939–1947, tłumaczenie Maria Buczyło, Warszawa 2017, (seria „Monografie”, t. 124), ISBN 978–83–8098–117–1

W myśli społeczno-politycznej oraz w opinii publicznej, a także w najnowszej historiografii Ukrainy i Polski rozpowszechniony jest pogląd, że podczas II wojny światowej Związek Radziecki odegrał bardzo istotną rolę w zaognieniu stosunków ukraińsko-polskich, uniemożliwiając porozumienie polskich i ukraińskich organizacji niepodległościowych. W emigracyjnych środowis­kach naukowych narodziła się nawet koncepcja, w myśl której antypolską czystkę etniczną UPA sprowokowała radziecka agentura działająca w strukturach OUN. Bez wątpienia taka hipoteza musi jeszcze znaleźć potwierdzenie. Pogłębiona analiza problemu, włączająca do naukowego obiegu niedawno opublikowane archiwalia radzieckie, ukraińskie, polskie i niemieckie, pozwoliła autorowi odpowiedzieć na te pytania i pokazać rzeczywisty wpływ ZSRR na charakter relacji ukraińsko-polskich na Ukrainie Zachodniej w latach 1939–1947.

Monika Napora, Gadzinowe narracje. Mechanizmy i strategie kreowania propagandowego obrazu świata w „Dzienniku Radomskim” 1940–1945, Warszawa 2017, (seria „Monografie”, t. 125), ISBN 378-83-8098-121-8

Monika Napora analizą objęła nowe obszary, słabo obecne w dotychczasowych rozważaniach poświęconych prasie okupacyjnej. Starała się odejść od »typowego« przedstawiania treści gazety i akcentowania kwestii wiarygodności zamieszczonych w niej informacji. W to miejsce zaproponowała rzadko jeszcze obecną w rozprawach o podobnym charakterze pogłębioną analizę języka tekstów prasowych. […] Intencją Autorki było poczynienie ustaleń dotyczących funkcjonowania »Dziennika Radomskiego« jako przykładowego elementu machiny propagandowej III Rzeszy. Moim zdaniem założony cel Autorka osiągnęła z powodzeniem.

Z recenzji prof. dr. hab. Marka Przeniosły

Książka nagrodzona na konkursie im. Władysława Pobóg-Malinowskiego na Najlepszy Debiut Historyczny

Maria Wardzyńska, Wysiedlenia ludności polskiej z okupowanych ziem polskich włączonych do III Rzeszy w latach 1939–1945, Warszawa 2017, ISBN 978-83-8098-130-0

Prezentowana monografia stanowi próbę całościowego ukazania przebiegu masowych wysiedleń ludności polskiej z okupowanych ziem polskich, włączonych w październiku 1939 r. do III Rzeszy. Była to pierwsza akcja wysiedleńcza, jaką hitlerowskie Niemcy przeprowadziły podczas II wojny światowej, realizowana według tak zwanych krótkofalowych planów wysiedleńczych. Celem akcji była całkowita germanizacja ziemi połączona z likwidacją wszelkich śladów polskości. W pracy przedstawiono plany i decyzje niemieckiego okupanta związane z wysiedlaniem Polaków oraz przebieg wysiedleń w poszczególnych okręgach, rejencjach i gminach. Poprzez liczbę wysiedlonych rodzin ukazano też ilość zagarniętych gospodarstw rolnych, warsztatów rzemieślniczych, sklepów, domów i mieszkań, przekazanych nasiedlonym Niemcom.

Waldemar Kowalski, Adam Dedio (1918–1947). Dobry syn, Gdańsk 2017, 64 s. + 24 s. wkł. zdj., ISBN  978-83-8098-109-6

Książka opowiada o życiu i tragicznej śmierci Adama Dedio, przedwojennego podchorążego Marynarki Wojennej, żołnierza kampanii wrześniowej 1939 r., a następnie Armii Krajowej i Narodowego Zjednoczenia Wojskowego.

Drugim, nie mniej ważnym bohaterem opowieści jest matka Adama, Maria Romana Dedio. Z jej zachowanego pamiętnika, prowadzonego od narodzin pierworodnego syna, wiemy, że od najmłodszych lat wychowywała go na człowieka odważnego, silnego, wiernego ideałom, gotowego do poświęceń dla ojczyzny.

W książce ukazano też dramatyczne losy innych ofiar komunistycznego terroru, związanych ze sprawą Adama Dedio, której główne elementy to brutalność śledztwa, rozprawa sądowa przeprowadzona z pogwałceniem prawa i egzekucja nosząca znamiona osobistej zemsty. Badacze powojennej konspiracji niepodległościowej znajdą tu również wiele informacji o XII Okręgu Gdańsk (Morskim) Narodowego Zjednoczenia Wojskowego, znanym pod kryptonimem „Semper Fidelis Victoria”.

Książka jest 61 tomem opublikowanym w ramach serii wydawniczej gdańskiego oddziału IPN.

Izabela Mazanowska, Karolewo 1939. Zbrodnie w obozie Selbstschutz Westpreussen, Gdańsk–Warszawa 2017, 192 s. + 24 s. wkł. zdj., ISBN 978-83-8098-110-2

Zbrodnie niemieckie w okupowanej Polsce to nie tylko obozy koncentracyjne czy obozy zagłady. W pierwszych miesiącach okupacji dziesiątki tysięcy obywateli II Rzeczypospolitej zostało bestialsko zamordowanych przez swoich niemieckich sąsiadów służących w lokalnych formacjach Selbstschutzu. Najmniej znanym z głównych miejsc kaźni polskiej ludności cywilnej z jesieni 1939 r. jest Karolewo w powiecie sępoleńskim. Niespełna dwudziestu członków organizacji Selbstschutz Westpreussen w ciągu 82 dni zabiło tam w brutalny sposób co najmniej 1781 osób. Blisko 400 ofiar udało się zidentyfikować.

Pierwsza monografia dotycząca obozu w Karolewie opisuje popełnione zbrodnie nie tylko z perspektywy ofiar, ale także sprawców – niemieckich sąsiadów. Książka prezentuje najnowsze ustalenia dotyczące tych tragicznych wydarzeń.

Izabela Mazanowska (ur. 1978) – doktor, pracownik Oddziałowego Biura Edukacji Narodowej IPN w Gdańsku, Delegatura w Bydgoszczy, były wieloletni pracownik Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Gdańsku, autorka książki „Będą was prześladować z mego powodu...”. Polityka władz państwowych wobec zakonów i zgromadzeń zakonnych diecezji chełmińskiej 1956–1970 (2013), współautorka zbioru Zapomniani kaci Hitlera. Volksdeutscher Selbstschutz w okupowanej Polsce 1939–1940. Wybrane zagadnienia (2016).

Książka jest 62 tomem opublikowanym w ramach serii wydawniczej gdańskiego oddziału IPN.

Sebastian Ligarski, W kleszczach totalitaryzmów. Księdza Romana Gradolewskiego i ojca Jacka Hoszyckiego życiorysy niedopowiedziane, Warszawa 2017, (seria „Monografie”, t. 123), ISBN 978-83-8098-115-7

W 1949 r. władze komunistyczne przystąpiły do kolejnej fazy walki z Kościołem katolickim w Polsce. Do szkalowania Kościoła wykorzystano list papieża Piusa XII do biskupów niemieckich, cud lubelski oraz dekret Świętego Oficjum o ekskomunice członków partii komunistycznych. W całym kraju mnożyły się akty terroru przeciwko księżom, w prasie trwała nieustanna nagonka na wyższych hierarchów, a przed sądami wojskowymi oraz powszechnymi stawali kolejni duchowni oskarżani o współpracę z gestapo i przynależność do tzw. reakcyjnego podziemia. W tej „ofensywie” przeciw Kościołowi (jeśli użyć sformułowania Julii Brystygier, głównego „architekta” walki z Kościołem) sięgano po różne środki deprecjonowania duchowieństwa w oczach społeczeństwa, przede wszystkim oskarżano jego członków o kolaborację z okupantem niemieckim. Przypadek ks. Romana Gradolewskiego i ojca Jacka Hoszyckiego nie był odosobniony, lecz dokładnie został wpisany w toczącą się w tym okresie walkę o „rząd dusz” w powojennej Polsce.

Osaczeni-napiętnowani. Szkice o twórcach w PRL, red. Sebastian Ligarski, Warszawa 2017, ISBN 978-83-8098-116-4

Seria „Dziennikarze – Twórcy – Naukowcy” podejmuje niezwykle interesujący temat funkcjonowania wymienionych środowisk w systemie totalitarnym.

Służba Bezpieczeństwa PRL miała wiele sposobów, by spowolnić albo wręcz zablokować kariery twórców uznawanych za niepokornych i niewygodnych dla władz. Ingerencje cenzorskie, zakaz wyjazdów zagranicznych, szykany w życiu codziennym, a w skrajnych przypadkach wymazywanie z kart podręczników i usuwanie dzieł z bibliotek – wszystko to miało sprawiać, że literatura, teatr, sztuki piękne będą przekazywały jedynie treści pożądane przez rządzących. Tom przedstawia kilka przypadków takiego wpływania przez komunistyczny reżim na życie kulturalne przed 1989 r.

Publikacja w ramach centralnego projektu badawczego IPN „Władze PRL wobec środowisk twórczych, dziennikarskich i naukowych”.

 

 

do góry