Jesienią 1980 r. w środowiskach studenckich w Polsce pojawiły się idee i programy, których celem była zmiana otaczającej studentów rzeczywistości. Postulaty te dotyczyły zarówno kwestii studenckich, uczelnianych, jak i miały charakter ogólnospołeczny. W ciągu kilku tygodni głównym postulatem środowiska studenckiego stała się rejestracja niezależnej studenckiej organizacji, jaką miało być Niezależne Zrzeszenie Studentów. 18 i 19 października 1980 r. odbył się na Politechnice Warszawskiej zjazd delegatów, na którym powstał Ogólnopolski Komitet Założycielski NZS.
Opór władz wobec realizacji postulatów studenckich doprowadził do szeregu akcji protestacyjnych pod koniec 1980 r. Największa eskalacja protestu miała miejsce w Łodzi. Prowadzone przez studentów uczelni łódzkich rozmowy z przedstawicielami władz PRL odpowiedzialnymi za oświatę załamały się. Postulaty studenckie dotyczyły m.in.: skrócenia służby wojskowej dla studentów; wprowadzenia niezależności uczelni w sprawach naukowych i dydaktycznych; wydłużenia czasu studiów do 5 lat; (jednym z ważniejszych haseł strajku było : "Nie chcemy seryjnej produkcji magistrów"); poszanowania autonomii uczelni przez MO i SB. Studenci domagali się również poprawy sytuacji bytowej studiujących i absolwentów oraz ograniczenia cenzury, zaprzestania represji politycznych oraz ukarania winnych brutalnego tłumienia protestów robotniczych w 1970 i 1976 r.
Wynikiem załamania się tych rozmów było proklamowanie przez studentów strajku na Uniwersytecie Łódzkim 21 stycznia 1981 r. Podczas strajku, od 29 stycznia 1981 r. na UŁ rozpoczęła się kolejna tura rozmów z przedstawicielami władz PRL. Na czele delegacji rządowej stał ówczesny minister nauki, szkolnictwa wyższego i techniki prof. Janusz Górski.
Brak zgody władz na rejestrację NZS bez dokonania przez studentów zmian w statucie organizacji (władze żądały m.in. ograniczenia prawa do strajku, uznania zasad konstytucyjnych PRL) doprowadził 16 lutego 1981r. do rozprzestrzenienia się strajku na inne wyższe uczelnie. Strajkowały m.in. Akademia Medyczna w Poznaniu, Uniwersytet Jagielloński w Krakowie, Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie, Uniwersytet Warszawski. Ostatecznie władze zdecydowały się pójść na kompromis i 17 lutego 1981r. zarejestrowano NZS. Władze zgodziły się też spełnić kilka postulatów studenckich: skrócenie służby wojskowej studentów, wybór lektoratów (studenci sprzeciwiali się przymusowej nauce języka rosyjskiego), wydłużenie okresu studiów do 5 lat. W porozumieniu zawarto również obietnicę poprawy sytuacji socjalnej studiujących.
Podjęte w styczniu i lutym 1981 r. protesty studenckie nie były jedynymi w okresie szesnastu miesięcy "Solidarności". Od 12 listopada 1981 r. przez polskie uczelnie przetoczyła się fala protestów związana z sytuacją w Wyższej Szkole Inżynieryjnej w Radomiu, gdzie władze łamiąc zawarte porozumienia mianowały bez wymaganych procedur rektora Mieczysława Hebdę. Najdramatyczniejszy charakter miał protest studentów w Wyższej Oficerskiej Szkole Pożarniczej w Warszawie rozpoczęty 25 listopada 1981 r. Protestujący słuchacze uczelni domagali się wtedy objęcia WOSP ustawą o szkolnictwie wyższym. 2 grudnia 1981 r. władze dokonały przy użyciu helikopterów i sprzętu bojowego pacyfikacji WOSP w Warszawie. Stanowiło to swoiste preludium do wprowadzenia stanu wojennego na terenie PRL 13 grudnia 1981 r.
Poniżej prezentujemy zdjęcia pochodzące z archiwów IPN przedstawiające opisane wydarzenia na polskich uczelniach w 1981 r. Podpisy pod zdjęciami przytoczone są w wersji oryginalnej, w jakiej zostały sporządzone w latach osiemdziesiątych przez pracowników Służby Bezpieczeństwa i MSW. W nawiasach kwadratowych zamieszczono komentarze i informacje historyczne.
Prosimy jednocześnie o kontakt osoby, które bądź rozpoznają się na zdjęciach, bądź mogłyby pomóc w identyfikacji zdjęć.

Wybór zdjęć Jakub Gurnik BUiAD
Konsultacja historyczna: Krzysztof Madej BEP

Protesty studenckie w Łodzi

	Grupa studentów leżących na prowizorycznych posłaniach na podłodze w jednej z sal wykładowych nn. uczelni. [Prawdopodobnie na zdjęciu jedna z sal na polonistyce Uniwersytetu Łódzkiego podczas strajku zimą 1981 r.]		Strajkująca studentka nn. uczelni siedząca na prowizorycznie ułożonym posłaniu - robi na drutach [Aula polonistyki na Uniwersytecie Łódzkim].
	Uniwersytet Łódzki - wejście do jednego z wydziałów oblepione plakatami informującymi o strajku studentów. [Wydział Ekonomiczno - Socjologiczny		Jeden ze strajkujących studentów, z biało - czerwoną opaską na rękawie, z talerzem w ręku [Na zdjęcie prawdopodobnie Krzysztof Woźniak z Uniwersytetu Łódzkiego].
	Studenci siedzący na schodach prowadzących do pomieszczeń dydaktycznych Uniwersytetu Łódzkiego, obok na ścianie przyklejone plakaty wykonane przez studentów [Schody w budynku polonistyki UŁ].		Grupa studentów Uniwersytetu Łódzkiego czytających ulotki informujące o strajku [Zdjęcie przedstawia aulę polonistyki Uniwersytetu Łódzkiego. Na zdjęciu widoczny biuletyn informacyjny "Strajk" wydawany podczas protestu studenckiego. Pismo redagowali m.in. Grzegorz Grabowski, Mateusz Fabjanowski i Linda Winsh]

Protesty studenckie w Krakowie

	Ksiądz odprawiający mszę w pomieszczeniu A.G-H, podczas strajku okupacyjnego studentów. . [Zdjęcie zostały wykonane podczas solidarnościowego strajku uczelni krakowskich w lutym bądź listopadzie1981 r.].		23/12 - Msza odprawiana w pomieszczeniu dydaktycznym A.G-H, podczas strajku okupacyjnego studentów [Zdjęcie zostały wykonane podczas solidarnościowego strajku uczelni krakowskich w lutym bądź listopadzie1981 r.]
	Msza odprawiana przez księdza w szatach liturgicznych, w pomieszczeniu dydaktycznym A.G-H, podczas strajku okupacyjnego studentów [Zdjęcie zostało wykonane podczas solidarnościowego strajku uczelni krakowskich w lutym bądź listopadzie1981 r.]		Ksiądz w szatach liturgicznych trzymający w rękach opłatek, podczas mszy odprawianej w czasie strajku okupacyjnego studentów A.G-H. [Zdjęcie zostały wykonane podczas solidarnościowego strajku uczelni krakowskich w lutym bądź listopadzie1981 r.]
	Ksiądz w szatach liturgicznych udzielający komunii studentom w czasie strajku okupacyjnego A.G-H. [Zdjęcie zostały wykonane podczas solidarnościowego strajku uczelni krakowskich w lutym bądź listopadzie1981 r.]		Grupa studentów i ksiądz po zakończonej mszy odprawianej w pomieszczeniu dydaktycznym A.G-H, w czasie strajku okupacyjnego studentów. . [Zdjęcie zostały wykonane podczas solidarnościowego strajku uczelni krakowskich w lutym bądź listopadzie1981 r.]
	Grupa studentów przed gmachem uczelni w Krakowie.		Grupa studentów przed gmachem uczelni w Krakowie.
	Strajkujący studenci Uniwersytetu Jagiellońskiego w pomieszczeniu uczelni.		Plakaty informujące o strajku okupacyjnym studentów Politechniki Krakowskiej.
	Studenci Politechniki Krakowskiej malujący plakaty informujące o żądaniach strajkujących studentów.		Jeden ze strajkujących studentów Politechniki Krakowskiej wieszający plakat, który informuje o strajku okupacyjnym Politechniki.
	Spotkanie studentów z władzami Politechniki Krakowskiej w jednej z sal wykładowych, podczas strajku okupacyjnego uczelni.		Studenci Politechniki Krakowskiej podczas strajku okupacyjnego w jednej z sal wykładowych uczelni.
	Studenci Politechniki Krakowskiej w jednej z sal wykładowych uczelni, podczas strajku okupacyjnego.		Studentki Politechniki Krakowskiej leżące na posłaniach ułożonych na stołach podczas strajku okupacyjnego uczelni.
	Dwaj studenci Uniw.[ersytetu] Jagiellońsk[iego]. Przyklejający do drzwi plakaty informujące o rozpoczynającym się strajku studentów UJ.		Strajkujący studenci Uniwersytetu Jagiellońskiego obok bramy wejściowej na teren uczelni.
	Grupa studentów przed wejściem na teren Uniwersytetu Jagiellońskiego.		Strajkujący studenci Uniwers.[ytetu] Jagiellońskiego, na schodach w pomieszczeniu uczelni.
	Strajk okupacyjny studentów A.G-H. Studentka czytająca tekst do mikrofonu.		Dwóch studentów A.G-H jedzących posiłek na bańkach mleka. [Zdjęcie zostały wykonane podczas solidarnościowego strajku uczelni krakowskich w lutym bądź listopadzie1981 r.]

Protest studencki w Radomiu

	Trzech studentów stojących przed wejściem do WSI [Wyższej Szkoły Inżynieryjnej] w Radomiu. Na drzwiach naklejony napis "Strajk" i plakaty ośmieszające rektora M. Hebdę [Zdjęcia zostały wykonane podczas strajku na WSI w Radomiu w listopadzie 1981]		Studenci siedzący na schodach w budynku WSI [Wyższej Szkoły Inżynieryjnej] w Radomiu, obok na kolumnie naklejony plakat ośmieszający rektora M.[ieczysława] Hebdę. [Zdjęcia zostały wykonane podczas strajku na WSI w Radomiu w listopadzie 1981]
	Dwóch studentów WSI [Wyższej Szkoły Inżynieryjnej] stojących przy tablicy w pomieszczeniu wykładowym. Jeden z nich pisze kredą na tablicy tekst. [Zdjęcia zostały wykonane podczas strajku na WSI w Radomiu w listopadzie 1981]		Przedstawiciel studentów WSI [Wyższej Szkoły Inżynieryjnej] w Radomiu wśród studentów okupujących budynek A.G-H w Krakowie. [Zdjęcie zostały wykonane podczas solidarnościowego strajku uczelni krakowskich w listopadzie 1981 r.]

Pacyfikacja Wyższej Oficerskiej Szkoły Pożarniczej w Warszawie

	Dwóch funkcjonariuszy przed gmachem WOSP. [Zdjęcie pochodzi z 2 grudnia 1981 r., dnia pacyfikacji uczelni]		Bojowy wóz MO z armatką wodną przygotowany do akcji na terenie WOSP. [Zdjęcie pochodzi z 2 grudnia 1981 r., dnia pacyfikacji uczelni].
	Kordon milicjantów z tarczami wokół WOSP. [Zdjęcie pochodzi z 2 grudnia 1981 r., dnia pacyfikacji uczelni]

Zdjęcia z protestów w nierozpoznanych uczelniach

	Grupa studentów i robotników otaczających nn. mężczyznę ze znaczkiem "Solidarności" przemawiającego do podstawionych mikrofonów[Zdjęcia przedstawia spotkanie z Janem Narożniakiem prawdopodobnie po jego uwolnieniu z aresztowania 27 listopada 1980 r. Na zdjęciu widoczni Mirosław Chojecki i prawdopodobnie Henryk Wujec. W tle plakat Niezależnego Zrzeszenia Studentów Uniwersytetu Warszawskiego]		Rozmowy strajkujących studentów z władzami nn. uczelni.
	Sala wykładowa w nn. uczelni. Jeden ze studentów przemawiających na mównicy.		2 studentów siedzących przy stole pokrytym notatkami. Jeden z nich przemawia do mikrofonu.
	Grupa studentów i pracowników naukowych na sali w nn. uczelni.		Strajkujący studenci w jednej z sal wykładowych nn. uczelni.
	Studentka nn. uczelni siedząc na prowizorycznym posłaniu ułożonym na podłodze - gra na gitarze.		Grupa strajkujących studentów siedzących przy stoliku, na którym stoją butelki, talerze.
	Grupa studentów skupionych wokół stołu z wystawioną kartką z napisem "Sekcja kulturalna", na którym leżą poukładane czasopisma.		Grupa strajkujących studentów siedzących na krzesłach ustawionych na podwyższeniu. Obok studentka leżąca na podłodze.
	Grupa studentów siedząca na parapetach okiennych. Na szybach ponaklejane plakaty.		Grupa strajkujących studentek NZS stojących przy stoliku, na którym ustawione są sterty talerzy.