strona główna | pełna wersja | newsletter | mapa serwisu | wybierz serwis: PL | EN

Instytut Pamięci Narodowej


wersja POCKET PC

Oddziałowa Komisja w Rzeszowie

Śledztwo podjęte z umorzenia 25 lutego 2003r. w sprawie zbrodni nazistowskiej (sygn. akt S 5/03/Zn).

Śledztwo podjęte z umorzenia 25 lutego 2003r. w sprawie:

  1. zbrodni nazistowskiej popełnionej w okresie 3-4 lipca 1941 roku we Lwowie, przez nieustalonych funkcjonariuszy niemieckich, poprzez wydanie rozkazów i bezpośredni udział w zabójstwach profesorów i docentów polskich wyższych uczelni, ich rodzin i współmieszkańców: Antoniego C., Katarzyny D., Władysława D., Jana G., Marii G., Jerzego G., Edwarda H., Henryka H., Władysława K., Eugeniusza K., Włodzimierza K., Romana L., Bronisława L., Zygmunta L., Kazimierza L., Antoniego Ł., Stanisława M., Adama M., Witolda N., Jerzego N., Tadeusza O.,  Jadwigi O., Stanisława P., Stanisława P., Andrzeja P., Romana R., Marii R., Stanisława R., Anny R., Adama R., Włodzimierza S., Adama S., Włodzimierza S., Eustachego S., Emanuela S., Tadeusza T., Kazimierza V., Kaspra W., Józefa W., Romana W., Tadeusza Ż.,
  2. w sprawie zbrodni nazistowskiej popełnionej w nieustalonym okresie, począwszy od 11 lipca 1941 roku, w nieustalonym miejscu, przez nieustalonych funkcjonariuszy niemieckich, poprzez wydanie rozkazów i bezpośredni udział w zabójstwach profesorów Akademii Handlu Zagranicznego we Lwowie Henryka K. i Stanisława R.,
  3. w sprawie zbrodni nazistowskiej popełnionej w dniu 26 lipca 1941 roku w nieustalonym miejscu, przez nieustalonych funkcjonariuszy niemieckich, poprzez wydanie rozkazów i bezpośredni udział w zabójstwie profesora Politechniki Lwowskiej Kazimierza B..

W zakresie stanu faktycznego ustalono, iż nocą 3/4 lipca 1941 roku małe oddziały składające się z oficera, kilku żołnierzy, kierowcy oraz Ukraińców w roli tłumaczy i przewodników, zatrzymały w miejscach zamieszkania lub pobytu: profesora doktora Antoniego C. - kierownika Kliniki Stomatologicznej Uniwersytetu, Katarzynę D. - nauczycielkę języka angielskiego, zabraną z mieszkania profesora Tadeusza O., profesora doktora Władysława D. - ordynatora Oddziału Chirurgii Państwowego Szpitala Powszechnego, Marię G. - pokojówkę profesora Tadeusza O., profesora doktora Jana G. - profesora przy Klinice Chorób Wewnętrznych Uniwersytetu, Marię G. – żonę profesora Jana G.,  profesora doktora Franciszka G. - kierownika Kilniki Pediatrycznej Uniwersytetu, docenta doktora Jerzego G. - kierownika Kliniki Okulistycznej Uniwersytetu, profesora doktora Edwarda H. - kierownika Katedry Chorób Zakaźnych Zwierząt Domowych Akademii Medycyny Weterynaryjnej, profesora doktora Henryka H. - profesora przy Klinice Chirurgicznej Uniwersytetu, księdza doktora teologii Władysława K., zabranego z mieszkania profesora Tadeusza O., Eugeniusza K. - męża gospodyni profesora Władysława D., Jana K. - kierowcę profesora Tadeusza O., profesora doktora Włodzimierza K. - kierownika Katedry Pomiarów Elektrycznych Politechniki, profesora doktora Romana L. - kierownika Katedry Prawa Cywilnego Uniwersytetu, Bronisława L. - absolwenta Politechniki, syna profesora R., Zygmunta L. - absolwenta Politechniki, syna profesora Romana L., Kazimierza L. - absolwenta liceum, syna profesora Romana L., profesora doktora Antoniego Ł. - kierownika Katedry Matematyki Politechniki, docenta doktora Stanisława M. - ordynatora Oddziału Ginekologiczno-Położniczego Państwowego Szpitala Powszechnego, Adama M.– wnuka profesora Adama S., profesora doktora Witolda N. - kierownika Katedry Anatomii Patologicznej Uniwersytetu, doktora medycyny Jerzego N. – syna profesora Witolda N., profesora doktora Tadeusza O. - kierownika Kliniki Chirurgicznej Uniwersytetu, Jadwigę O. - żonę profesora Tadeusza O., profesora doktora Stanisława P. - kierownika Katedry Technologii Nafty i Gazów Ziemnych Politechniki, Zofię P. - pomoc domową doktora Stanisława R., profesora doktora Stanisława P. - profesora przy Klinice Pediatrycznej Uniwersytetu, inżyniera Andrzeja P. - syna profesora Stanisława P., profesora Romana R. - kierownika Klinki Chorób Wewnętrznych Uniwersytetu, Marię R. - pielęgniarkę, zabraną z mieszkania profesora Tadeusza O., doktora medycyny Stanisława R. - ordynatora Oddziału Chirurgii Szpitala Żydowskiego, zabranego z mieszkania profesora Tadeusza O., Annę R. - żonę doktora Stanisława R., inżyniera Adama R. - syna doktora R., profesora doktora Włodzimierza S. - kierownika Katedry Medycyny Sądowej Uniwersytetu, profesora doktora Adama S. - emerytowanego ordynatora Oddziału Ginekologiczno-Położniczego Państwowego Szpitala Powszechnego, profesora doktora Włodzimierza S. - kierownika Katedry Matematyki Politechniki, inżyniera Eustachego S. - asystenta Politechniki, syna profesora Włodzimierza S., Emanuela S. - absolwenta Politechniki, syna profesora Włodzimierza S., doktora praw Tadeusza T., zabranego z mieszkania profesora Władysława D., profesora doktora Kazimierza V. - kierownika Katedry Mechaniki Teoretycznej Politechniki, profesora doktora Kaspra W. - kierownika Katedry Miernictwa Politechniki, magistra praw Józefa W. - syna profesora Kaspra W., profesora doktora Romana W. - kierownika Katedry Pomiarów Maszynowych Politechniki, Józefa W. - pracownika Politechniki, zabranego z mieszkania profesora Romana W., profesora doktora Tadeusza Ż. - kierownika Katedry Literatury Francuskiej Uniwersytetu, zabranego z mieszkania profesora Jana G., nieustaloną z nazwiska kucharkę profesora Tadeusza O., nieustaloną z imienia i nazwiska kucharkę profesora Jana G.. Zatrzymujący posługiwali się imiennymi listami, sporządzonymi z czasowym wyprzedzeniem, o czym świadczy usiłowanie zatrzymania zmarłych w czasie wojny profesorów: Adama B. i Romana L., stosując zasadę zatrzymywania wszystkich dorosłych mężczyzn pozostających w domu.

Zatrzymanych uczonych, członków ich rodzin, współmieszkańców i służbę przewieziono samochodami do Bursy Abrahmowiczów, gdzie mimo z góry powziętego zamiaru stracenia znęcano się nad nimi i poddawano przesłuchaniom. Około godziny 600, z nieustalonych przyczyn zwolniony został profesor Franciszek G. i osoby z grona służby. Z grupą uczonych i ich rodzin pozostała z własnej woli Katarzyna D. oraz mąż gospodyni profesora D., Eugeniusz K., który z uwagi na nieznajomość języka niemieckiego nie był w stanie wyjaśnić swego statusu. Oczekujący na dziedzińcu na zwolnienie profesor G. widział wyprowadzanie poza teren Bursy grupy profesorów niosących ciało, które uznał za zwłoki Adama R., zastrzelonego podczas ataku epileptycznego. Druga widziana przez niego grupa pozostała na dziedzińcu pod ścianą budynku. Profesor Franciszek  G. słyszał następnie odgłosy wystrzałów.
W dniu 4 lipca 1941 roku we wczesnych godzinach rannych, mały oddział egzekucyjny dowodzony przez funkcjonariusza SS w randze Untersturmführera rozstrzelał na stokach Wzgórz Wuleckich przyprowadzonych w to miejsce z Bursy Abrahmowiczów lwowskich uczonych i ich bliskich. Ciała rozstrzeliwanych upadały do wykopanego uprzednio dołu, w którym po egzekucji zostały zakopane.

W dniu 11 lipca 1941 roku zatrzymani zostali dwaj profesorowie Akademii Handlu Zagranicznego: matematyk Stanisław R. i ekonomista Henryk K., których losy od momentu zatrzymania nie są znane, jednak zbieżność czasu i miejsca zatrzymania pozwala wnioskować, że zginęli oni w ramach tej samej akcji skierowanej przeciwko lwowskiej inteligencji.
W dniu 26 lipca 1941r. w bliżej nieustalonych okolicznościach, pozbawiony został życia profesor Kazimierz B., więziony od dnia 2 lipca 1941r.
Sprawcy będąc świadomi nadchodzącej klęski usiłowali zatrzeć ślady zbrodni. W październiku 1943 roku tak zwane „brygady śmierci”, „Sonderkommando 1005” dowodzone przez SS-Untersturmführera Waltera Sch. otworzyły masowy grób ofiar egzekucji z dnia 4 lipca 1941 roku i zniszczyły przez spalenie znajdujące się w nim szczątki. Wobec wątpliwości odnośnie usytuowania grobu, wezwany został funkcjonariusz Służby Bezpieczeństwa, który wskazał właściwe miejsce. Przy ciałach znajdowano dokumenty i przedmioty pozwalające wnioskować, że byli to profesorowie lwowscy.

W toku śledztwa zgromadzono bogaty osobowy materiał dowodowy, przesłuchując licznych świadków zamieszkałych w Polsce oraz poza granicami, zarówno z grona pokrzywdzonych, służby aresztowanej wraz z profesorami a także obserwatorów egzekucji. Wszechstronnie skompletowano archiwalny materiał dowodowy, uwzględniając zasoby archiwów polskich, jak też zagranicznych: niemieckich i ukraińskich i posiłkując się publikacjami dotyczącymi zbrodni na lwowskich profesorach.
Uzyskano kopie decyzji niemieckich organów wymiaru sprawiedliwości kończących postępowania, których przedmiotem lub jednym z  wątków było zabójstwo profesorów lwowskich.
Orzeczenia te, nie mając wprawdzie mocy wiążącej prawomocnych orzeczeń na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, stanowią jednak dokumenty, których treści prezentują istotne ustalenia w zakresie okoliczności przedmiotowej zbrodni, dokonane po umorzeniu śledztwa o sygn. Ds. 275/65.
Mimo dowodów niewątpliwie obciążających niektórych z ustalonych funkcjonariuszy państwa niemieckiego, zabrakło wystarczających dowodów do egzemplifikacji winy określonym osobom, co skutkowało umorzeniem śledztwa wobec niewykrycia sprawców z datą 22 czerwca 2006r.
sygn. akt S 56/04/Zk – śledztwo przejęte do prowadzenia z Prokuratury Rejonowej w Brzozowie w dniu 24 listopada 2004r. w sprawie spalenia obrazu Zaśnięcia Matki Bożej w Kościele Parafialnym w Starej Wsi w dniu 6 grudnia 1968 r.

W dniu 20 maja 2004 r. wpłynęło pismo przedstawiciela Kolegium Księży Jezuitów w Starej Wsi z prośbą o przeprowadzenie śledztwa w sprawie spalenia obrazu Zaśnięcia Matki Bożej w kościele parafialnym w Starej Wsi 6 grudnia 1968 r.
W zawiadomieniu o przestępstwie podano, że Stara Wieś to miejsce kultu religijnego związanego z obecnością od XV wieku obrazu Zaśnięcia Matki Bożej.
Zdaniem zawiadamiającego księdza – podana oficjalna przyczyna pożaru, tj. zwarcie instalacji elektrycznej – była nieprawdziwa, gdyż okoliczności pożaru wskazywały na celowe działania, natomiast organom bezpieczeństwa zależało na spowodowaniu zaniku kultu maryjnego w Starej Wsi.
W toku postępowania przygotowawczego przesłuchano wszystkie osoby posiadające wiadomości o tym zdarzeniu. Są to głównie mieszkańcy domu zakonnego, funkcjonariusze straży pożarnej i MO w Brzozowie, którzy uczestniczyli w akcji ratowniczej w kościele.

Zapoznano się także z dokumentacją archiwalną obrazującą działania służb bezpieczeństwa PRL wobec Kościoła na terenie powiatu brzozowskiego w latach 1965 – 1970.
Zgromadzony materiał pozwolił na przyjęcie, że w dniu 6 grudnia 1968 r. w Starej Wsi woj.  podkarpackiego doszło do popełnienia zbrodni komunistycznej przez nieustalonych funkcjonariuszy państwa komunistycznego bądź przez nich inspirowanej, a polegającej na naruszaniu prawa człowieka do wolności wyznania i uprawiania kultu religijnego poprzez umyślne podpalenie obrazu Zaśnięcia Matki Bożej i znieważenie przedmiotu kultu religijnego oraz obrażanie w ten sposób uczuć religijnych osób wierzących. Z uwagi na brak możliwości zidentyfikowania sprawców zbrodni – postanowieniem z dnia 11 sierpnia 2006 r. – śledztwo umorzono wobec niewykrycia sprawców.

Powrót
Drukuj
Generuj plik PDF
Poleć stronę znajomemu
Adres do korenspondencji
Instytut Pamięci Narodowej, ul. Towarowa 28, 00-839 Warszawa
Środa, 7 stycznia 2009, data aktualizacji serwisu: 07.01.2009 o godzinie 22:04
©2000-2009 Instytut Pamięci Narodowej. Wszystkie Prawa Zastrzeżone.