Śledztwo w sprawie masowych mordów dokonanych na obywatelach polskich narodowości żydowskiej w okresie od czerwca 1941 r. do lipca 1944 r. przez jednostki policji hitlerowskiej i współpracujące z Niemcami formacje policji białoruskiej, litewskiej i łotewskiej na obszarze byłego województwa nowogródzkiego.

Przedmiotem niniejszego postępowania są wszelkie przejawy eksterminacji Żydów, obejmujące zarówno poszczególne indywidualne zbrodnie zabójstwa popełnione na Żydach na terenie byłego województwa nowogródzkiego, jak i dokonywane przez Niemców masowe zbrodnie ludobójstwa. Po agresji Niemiec hitlerowskich na ZSRR w czerwcu 1941 r. wojska niemieckie zajęły miasta i wsie usytuowane na Kresach Wschodnich II Rzeczypospolitej. Wkrótce po zajęciu obszaru obejmującego teren byłego województwa nowogródzkiego, Niemcy przystąpili do tworzenia gett dla ludności polskiej pochodzenia żydowskiego. Getta zaczęły funkcjonować w większych powiatowych miastach, takich jak Nowogródek, Lida, Szczuczyn, Słonim, Wołożyn, jak również mniejszych miastach i wsiach, tj. w Wiszeniewie, Woranowie, Żyrowicach, Lipniszkach, Stołpcach, Ejszyszkach, Żołudku, Mirze, Dworcu i szeregu innych miejscowości położonych na Nowogródczyźnie.

Generalnie od marca 1942 r., choć w niektórych miejscowościach jeszcze wcześniej (np. w Ejszyszkach), Niemcy przystąpili do akcji masowej likwidacji mieszkańców gett. Akcja ta polegała na masowych egzekucjach ludności żydowskiej zarówno w gettach (rozstrzeliwanie, palenie gett), jak i poza ich obrębem. Najczęściej egzekucje odbywały się w ten sposób, że cała ludność żydowska skupiona w getcie w danym mieście - mężczyźni, kobiety, dzieci i starcy - była wywożona samochodami bądź pod eskortą funkcjonariuszy niemieckich różnych formacji: policji hitlerowskiej, gestapo, żandarmerii niemieckiej, czy Wehrmachtu, bądź oddziałów pomocniczych składających się głównie z Białorusinów i Litwinów, choć również i Polaków - wyprowadzana pieszo poza miasto, głównie na tereny przylegające do danej miejscowości (lasy, pola, opustoszałe cmentarze) i tam rozstrzeliwana. Dla wyobrażenia skali zabójstw można podać jedynie orientacyjne liczby ofiar w poszczególnych miastach.

I tak w oparciu o relacje świadków można przyjąć, że w Dereczynie zamordowano około 5500 osób, w Lidzie - około 5600 osób, w Nowogródku - kilkanaście tysięcy osób, w Wołożynie - około 3000 osób, w Wiszniewie - około 2000 osób, w Nieświeżu - około 1700 osób, w Iwiu - około 1500 osób, w Szczuczynie - około 3000 osób, w Ejszyszkach - około 2500 osób, w Żołudku - około 1500 osób. 

Czynności podejmowane w toku śledztwa mają na celu ustalenie okoliczności,  w jakich dochodziło do masowych mordów w trakcie likwidacji gett i indywidualnych zabójstw ludzi pochodzenia żydowskiego, ustalenie tożsamości ofiar, a przede wszystkim dążenie do wykrycia dotąd nieustalonych sprawców tych masowych zbrodni.

W toku dotychczasowego postępowania przesłuchano ogromną liczbę świadków – byłych mieszkańców poszczególnych miejscowości województw nowogródzkiego, którzy zrelacjonowali przebieg i okoliczności masowych rozstrzeliwań Żydów w ich miejscowościach. Uzyskano obszerny niemieckojęzyczny materiał dowodowy, wskazujący, że egzekucje ofiar na terenie należącym do właściwości komisariatu okręgowego w Lidzie, tj. w Lidzie, Żołudku, Wasiliszkach, Woronowie i Iwiu, zostały przeprowadzone przez komando egzekucyjne, podległe posterunkowi zamiejscowemu policji bezpieczeństwa SD w Baranowiczach, przy aktywnym udziale funkcjonariuszy komisariatu okręgowego w Lidzie i miejscowej żandarmerii niemieckiej. Na podstawie oględzin wielu archiwalnych, wielotomowych akt spraw karnych, prowadzonych przeciwko osobom skazanym na podstawie tzw. „dekretu sierpniowego” za zabójstwa na terenie byłego województwa nowogródzkiego ustalono, że w akcji „likwidacji” gett żydowskich w Baranowiczach, Horodyszczu, Stołowiczach, Nieświeżu i Klecku brali udział strażnicy z obozu koncentracyjnego w Kołdyczewie, funkcjonariusze SD z Baranowicz i policjanci białoruscy.